Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 82

स्रष्टा तदिष्टमाकर्ण्य नितरां तुष्टमानसः । प्रत्युवाचाथ तां बालां विमलां विमलेषिणीम्

sraṣṭā tadiṣṭamākarṇya nitarāṃ tuṣṭamānasaḥ | pratyuvācātha tāṃ bālāṃ vimalāṃ vimaleṣiṇīm

เมื่อพระผู้สร้างทรงสดับคำขออันพึงปรารถนาของนาง ก็ทรงปีติยินดีอย่างยิ่งในพระทัย แล้วจึงตรัสตอบกุมารีน้อยนั้น ผู้บริสุทธิ์และผู้แสวงหาความบริสุทธิ์

स्रष्टाthe Creator (Brahmā)
स्रष्टा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्रष्टृ (सृज् धातु; तृ-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक नाम (creator)
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम-विशेषण—‘that’ (qualifies iṣṭam)
इष्टम्the desired request
इष्टम्:
Karma (कर्म/Object of hearing)
TypeNoun
Rootइष्ट (इष् धातु; क्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘desired thing/request’
आकर्ण्यhaving heard
आकर्ण्य:
Kriya-viseshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ + कर्ण् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having heard’
नितराम्exceedingly
नितराम्:
Kriya-viseshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनितराम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (intensifier adverb)
तुष्टमानसःwith a pleased mind
तुष्टमानसः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुष्ट + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि—‘तुष्टं मनः यस्य’ (whose mind is pleased)
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक (then)
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
बालाम्the girl
बालाम्:
Karma (कर्म; appositional)
TypeNoun
Rootबाला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ताम् इति विशेष्य
विमलाम्pure
विमलाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविमला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifies bālāṃ)
विमलेषिणीम्seeking purity
विमलेषिणीम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविमल + एषिणी (इष् धातु; णिनि-प्रत्यय)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष—‘विमलस्य एषिणी’ (seeker of purity)

Skanda (narrating)

Tirtha: Dhūtapāpā

Type: ghat

Scene: Brahmā’s face softens with delight; his four mouths appear to smile; Dhūtapāpā stands modestly, youthful and radiant, embodying purity; the moment is a calm pause before the boon is spoken.

B
Brahmā (Sraṣṭā)
D
Dhūtapāpā

FAQs

Divinity is especially pleased by selfless aspirations toward purity and the welfare of others.

The Kāśīkhaṇḍa context continues; the verse prepares for a tīrtha/purifier supremacy declaration.

None stated; it narrates the divine response to a boon request rooted in purity.