Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 39

ज्ञानवापीमुपस्पृश्य नंदिकेशं ततोर्चयेत् । तारकेशं ततोभ्यर्च्य महाकालेश्वरं ततः

jñānavāpīmupaspṛśya naṃdikeśaṃ tatorcayet | tārakeśaṃ tatobhyarcya mahākāleśvaraṃ tataḥ

ครั้นสัมผัสและทำอาจมนะด้วยน้ำแห่งญาณวาปีแล้ว พึงบูชานันทิเกศะก่อน จากนั้นบูชาตารเกศะ แล้วจึงบูชาพระมหากาเลศวรต่อไป

ज्ञानवापीम्Jñānavāpī (the knowledge-well)
ज्ञानवापीम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootज्ञान-वापी (प्रातिपदिक; ज्ञान + वापी)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म; षष्ठी/तत्पुरुष—‘ज्ञानस्य वापी’
उपस्पृश्यhaving touched
उपस्पृश्य:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootउप + स्पृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); धातु—स्पृश् (to touch) उपसर्ग—उप; अर्थः—‘स्पृष्ट्वा’
नंदिकेशम्Nandikeśa
नंदिकेशम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootनन्दि-केश (प्रातिपदिक; नन्दि + केश)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म; नामसमास
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरवाचक (thereafter)
अर्चयेत्should worship
अर्चयेत्:
Kriya (Main verb)
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative); प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; धातु—अर्च् (to worship)
तारकेशम्Tārakeśa
तारकेशम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootतारक-ईश (प्रातिपदिक; तारक + ईश)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म; तत्पुरुष—‘तारकः ईशः’/नाम
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरवाचक
अभ्यर्च्यhaving worshipped
अभ्यर्च्य:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootअभि + अर्च् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); धातु—अर्च् (to worship) उपसर्ग—अभि; अर्थः—‘अभ्यर्चनं कृत्वा’
महाकालेश्वरम्Mahākāleśvara
महाकालेश्वरम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootमहाकाल-ईश्वर (प्रातिपदिक; महाकाल + ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म; षष्ठी-तत्पुरुष—‘महाकालस्य ईश्वरः’
ततःthereafter
ततः:
Kriya-visheshana (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरवाचक

Vyāsa

Tirtha: Jñānavāpī

Type: kund

Scene: At the stone-lined Jñānavāpī well, a pilgrim touches water to head and lips; then offers bilva leaves and flowers at a Nandin shrine, proceeds to a liṅga of Tārakeśa, and finally to a fierce yet benevolent Mahākāleśvara liṅga with lamps flickering in a dim sanctum.

J
Jñānavāpī
N
Nandikeśa
T
Tārakeśa
M
Mahākāleśvara
K
Kāśī

FAQs

Purification and worship proceed together: sacred water-contact (tīrtha) is followed by ordered devotion to Śiva’s forms within Kāśī.

Jñānavāpī is the named tīrtha, and the linked Śaiva shrines Nandikeśa, Tārakeśa, and Mahākāleśvara are highlighted.

Upaspṛśya (ritual contact/cleansing) at Jñānavāpī, then arcana (worship) to Nandikeśa, Tārakeśa, and Mahākāleśvara in sequence.