Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

एक एव हि विश्वेशो मुक्तिदो नान्य एव हि । इति ब्रुवाणान्सततं परिनिश्चितमानसान्

eka eva hi viśveśo muktido nānya eva hi | iti bruvāṇānsatataṃ pariniścitamānasān

“วิศเวศวระเท่านั้นประทานโมกษะ—หาใช่อื่นใด!” เขาทั้งหลายกล่าวอยู่เนืองนิตย์ จิตตั้งมั่นด้วยความเชื่ออันแน่วแน่

एकःone (alone)
एकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; विशेषण
एवindeed/only
एव:
Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle) — अवधारणार्थक
हिfor/indeed
हि:
Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle) — हेत्वर्थ/निश्चयार्थ
विश्वेशःLord of the universe
विश्वेशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; ‘विश्वस्य ईशः’
मुक्तिदःgiver of liberation
मुक्तिदः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक) + द (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; ‘मुक्तिं ददाति’ इति—दा धातोः (क)
not
:
Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
अन्यःanother (one)
अन्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; ‘अन्य’ = भिन्नः
एवindeed/only
एव:
Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle) — अवधारणार्थक
हिindeed
हि:
Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
इतिthus
इति:
Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्य-समाप्ति सूचक अव्यय (quotative)
ब्रुवाणान्speaking/saying
ब्रुवाणान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; ‘कथयन्तः’
सततम्constantly
सततम्:
Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसतत (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
परिनिश्चितमानसान्whose minds were firmly resolved
परिनिश्चितमानसान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपरि (उपसर्ग) + निश्चित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; ‘निश्चितं मानसं येषाम्’ (बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः, परन्तु रूपतः तत्पुरुष-समासपदम्)

Narrator (contextual; likely Skanda speaking within Kāśīkhaṇḍa)

Tirtha: Avimukta/Viśveśvara (Kāśī)

Type: kshetra

Listener: Pilgrimage audience

Scene: Devotees in a semicircle before Viśveśvara’s shrine, hands folded, repeating a single refrain about liberation; their faces show calm certainty, with temple lamps illuminating vibhūti-marked foreheads.

V
Viśveśa
M
Mukti (liberation)

FAQs

Single-pointed faith (niścaya) in the Lord of Kāśī as the grantor of mokṣa is upheld as a decisive spiritual orientation.

Viśveśa is the signature deity of Kāśī (Vārāṇasī), pointing to the Kāśī sacred landscape even though the immediate scene is elsewhere.

No explicit ritual; it emphasizes doctrinal affirmation and steadfast devotion.