Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 44

द्विजराजः स गर्विष्ठो रोहिणीप्रेमनिर्भरः । कृत्तिकादिषु चास्नेही मया शप्तः क्षयीकृतः

dvijarājaḥ sa garviṣṭho rohiṇīpremanirbharaḥ | kṛttikādiṣu cāsnehī mayā śaptaḥ kṣayīkṛtaḥ

จันทรา ผู้เป็นราชาแห่งทวิชะนั้น หยิ่งผยองนัก หมกมุ่นในความรักต่อโรหิณี และไร้เมตตาต่อกฤตติกาและชายาอื่น ๆ ข้าจึงสาปเขาให้เสื่อมถอยซูบซีดลง

द्विजराजःking of the twice-born (i.e., the Moon)
द्विजराजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज + राज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानां राजा)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
गर्विष्ठःmost proud, very arrogant
गर्विष्ठः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootगर्विष्ठ (प्रातिपदिक; गर्व + इष्ठ-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (superlative)
रोहिणीप्रेमनिर्भरःabsorbed in love for Rohiṇī
रोहिणीप्रेमनिर्भरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootरोहिणी + प्रेम + निर्भर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; तत्पुरुषः (रोहिण्याः प्रेम्णि निर्भरः = dependent on love for Rohiṇī)
कृत्तिकादिषुamong the Kṛttikās and others
कृत्तिकादिषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृत्तिका + आदि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (कृत्तिका-प्रधान), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), बहुवचन; तत्पुरुषः (कृत्तिकाः आदयः येषु)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अस्नेहीunaffectionate, not loving
अस्नेही:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअस्नेहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
मयाby me
मया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
शप्तःcursed
शप्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootशप् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थः
क्षयीकृतःmade to waste away, reduced to decay
क्षयीकृतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षयी + कृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘क्षयी-कृत’ = क्षययुक्तः कृतः

Dakṣa Prajāpati (implied by the surrounding narrative of Dakṣa’s actions and grievance)

Scene: Dakṣa’s curse takes effect: the radiant Moon, once full and proud, begins to pale and diminish; Rohiṇī stands favored while Kṛttikā and other nakṣatra-wives appear slighted, their faces sorrowful; the cosmic sky becomes the stage of moral consequence.

C
Candra (Moon)
R
Rohiṇī
K
Kṛttikā(s)
D
Dakṣa

FAQs

Partiality born of pride leads to imbalance and downfall; dharma requires fairness and restraint of attachment.

No single tīrtha is named in this verse; it belongs to the Kāśī-khaṇḍa’s broader sacred narrative frame.

None in this verse; it is a mythic-ethical account (ākhyāna) explaining a curse and its consequence.