Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

अर्वाक्च शंखतीर्थाद्वै चक्रतीर्थमनुत्तमम् । संसारचक्रे न पतेत्तत्तीर्थजलमज्जनात्

arvākca śaṃkhatīrthādvai cakratīrthamanuttamam | saṃsāracakre na patettattīrthajalamajjanāt

ใกล้ฝั่งด้านนี้ของศังกะตีรถะ มีจักระตีรถะอันยอดยิ่งไร้เทียมทานอยู่ เมื่อจุ่มกายลงในสายน้ำแห่งท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์นั้น ย่อมไม่ตกกลับสู่กงล้อเวียนว่ายแห่งสังสารวัฏอีก

अर्वाक्below; on the nearer side
अर्वाक्:
Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअर्वाक् (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक-अव्यय (directional adverb)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
शंखतीर्थात्from Śaṅkha-tīrtha
शंखतीर्थात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootशंखतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (शंखस्य तीर्थम्)
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
चक्रतीर्थम्Cakra-tīrtha
चक्रतीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचक्रतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (चक्रस्य तीर्थम्)
अनुत्तमम्unsurpassed; excellent
अनुत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (चक्रतीर्थम्)
संसारचक्रेin the wheel of transmigration
संसारचक्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंसारचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (संसारस्य चक्रम्)
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation)
पतेत्would fall
पतेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलोट्/विधिलिङ् (Optative/benedictive sense), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; धातुः पत् (to fall)
तत्of that
तत्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम; (तीर्थजलमज्जनात् इत्यस्य सम्बन्धे)
तीर्थजलमज्जनात्from bathing in the tīrtha-water
तीर्थजलमज्जनात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootतीर्थ + जल + मज्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; समासः तत्पुरुष (तीर्थस्य जलम्; तस्मिन् मज्जनम्)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Cakra-tīrtha

Type: ghat

Scene: A pilgrim approaches a calm sacred ford marked by a radiant discus emblem; nearby sign of Śaṅkha-tīrtha; the water reflects a wheel-like halo suggesting the ‘samsāra-cakra’ being stilled.

Ś
Śaṅkha-tīrtha
C
Cakra-tīrtha
K
Kāśī (Varanasi)

FAQs

Kāśī’s tīrthas are portrayed as direct aids to liberation; sincere immersion symbolizes release from the cyclic bondage of saṃsāra.

Cakra-tīrtha, located near (on the nearer side of) Śaṅkha-tīrtha in the sacred landscape of Kāśī.

Majjana/snānā—immersive bathing in the waters of the tīrtha.