Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 38

ततः प्रणवतीर्थं च सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । जीवन्मुक्तो भवेत्तत्र स्नानमात्रेण मानवः

tataḥ praṇavatīrthaṃ ca sarvatīrthottamottamam | jīvanmukto bhavettatra snānamātreṇa mānavaḥ

แล้วจึงถึง ปรณวตถีรถะ อันยอดเยี่ยมที่สุดเหนือบรรดาตถีรถะทั้งปวง เพียงอาบน้ำที่นั่นเท่านั้น มนุษย์ย่อมเป็นชีวันมุกตะ คือหลุดพ้นทั้งที่ยังมีชีวิต

tataḥthereafter
tataḥ:
Kala (Sequence/काल)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमवाचक (ablatival adverb) — ‘thereafter/from there’
praṇava-tīrthamthe Praṇava-tīrtha
praṇava-tīrtham:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpraṇava (प्रातिपदिक) + tīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (praṇavasya tīrtham)
caand
ca:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात
sarva-tīrtha-uttama-uttamamthe supreme best among all sacred places
sarva-tīrtha-uttama-uttamam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक) + tīrtha (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः; ‘सर्वतीर्थेषु उत्तमानाम् अपि उत्तमम्’ (best of the best among all tīrthas)
jīvan-muktaḥliberated while alive
jīvan-muktaḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootjīvat (प्रातिपदिक) + mukta (प्रातिपदिक/क्त-कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारयः — ‘जीवन् एव मुक्तः’ (liberated while living)
bhavetwould become
bhavet:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
tatrathere
tatra:
Desha (Location/देश)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
snāna-mātreṇaby mere bathing
snāna-mātreṇa:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootsnāna (प्रातिपदिक) + mātra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; तत्पुरुषः — ‘स्नानस्य मात्रया’ (by mere bathing)
mānavaḥa human being
mānavaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmānava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Praṇava Tīrtha

Type: ghat

Scene: Praṇava Tīrtha at dawn: a pilgrim bathes; above the water appears a luminous Oṃ formed from light, merging with a subtle Śiva presence; the devotee’s face shows sudden stillness and clarity, indicating jīvanmukti; surrounding ghats fade into a serene, timeless atmosphere.

P
Praṇava Tīrtha
O
Oṃ (Praṇava)
K
Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

Kāśī is celebrated as a mokṣa-kṣetra where liberation is made accessible—symbolized by Praṇava (Oṃ), the essence of the Absolute.

Praṇava Tīrtha, acclaimed as the highest among tīrthas in this Kāśī listing.

Snāna alone at Praṇava Tīrtha is said to confer jīvanmukti.