Previous Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 97

स्वप्नेश्वर्याश्च वारुण्यां दुर्गादेवी व्यवस्थिता । क्षेत्रस्य दक्षिणं भागं सा सदैवाभिरक्षति

svapneśvaryāśca vāruṇyāṃ durgādevī vyavasthitā | kṣetrasya dakṣiṇaṃ bhāgaṃ sā sadaivābhirakṣati

ในย่านวรุณาแห่งสวปเนศวรี มีพระแม่ทุรคาประดิษฐานอยู่; พระนางทรงคุ้มครองส่วนทิศใต้ของเขตศักดิ์สิทธิ์นั้นอยู่เสมอ

स्वप्नेश्वर्याःof Svapneśvarī
स्वप्नेश्वर्याः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक) + ईश्वरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; स्वप्नस्य ईश्वरी = स्वप्न-ईश्वरी (तत्पुरुष)
and
:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (and)
वारुण्याम्in (the quarter/place called) Vāruṇī
वारुण्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवारुणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; स्थानवाचक (in Vāruṇī)
दुर्गादेवीGoddess Durgā
दुर्गादेवी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदुर्गा (प्रातिपदिक) + देवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; दुर्गा एव देवी = कर्मधारय
व्यवस्थिताis stationed/established
व्यवस्थिता:
Kriya (Predicate/विधेय)
TypeVerb
Rootवि + अव + स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘situated/established’
क्षेत्रस्यof the sacred field (kṣetra)
क्षेत्रस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
दक्षिणम्southern
दक्षिणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘भागम्’ इत्यस्य विशेषण
भागम्portion/part
भागम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सदाalways
सदा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (always)
एवindeed
एव:
Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (emphatic particle: indeed)
अभिरक्षतिprotects/guards
अभिरक्षति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + रक्ष् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Skanda

Tirtha: Varuṇā (Kāśī) with Svapneśvarī/Durgā-sthāna

Type: kshetra

Scene: A map-like sacred mandala of Kāśī: the Varuṇā side marked, with Durgā stationed as guardian, her gaze protecting the southern expanse of the kṣetra.

S
Svapneśvarī
V
Varuṇā
D
Durgādevī
K
Kāśī-kṣetra

FAQs

Kāśī is envisioned as a divinely guarded mandala, with Durgā stationed to protect devotees and the kṣetra itself.

The Varuṇā-side sacred zone of Kāśī, connected with Svapneśvarī and the presence of Durgādevī.

No specific rite is prescribed; the verse identifies Durgā’s protective station within Kāśī’s sacred geography.