Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 54

अकामो वा सकामो वा तिर्यग्योनिगतोपि वा । रुद्रस्थल्यां त्यजन्प्राणान्परं निर्वाणमाप्नुयात्

akāmo vā sakāmo vā tiryagyonigatopi vā | rudrasthalyāṃ tyajanprāṇānparaṃ nirvāṇamāpnuyāt

ไม่ว่าปราศจากความปรารถนาหรือมีความปรารถนา—แม้เกิดในครรภ์สัตว์เดรัจฉาน—ผู้สละลมหายใจในรุทรสถานีย่อมบรรลุนิพพานอันสูงสุด

अकामःdesireless
अकामः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘व्यक्ति’ इत्यस्य विशेषणम्
वाor
वा:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle)
सकामःdesirous
सकामः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘व्यक्ति’ इत्यस्य विशेषणम्
वाor
वा:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात
तिर्यग्योनिगतःone who has gone into an animal birth
तिर्यग्योनिगतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootतिर्यक् (प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त, √गम्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तिर्यग्योनौ गतः (सप्तमी-तत्पुरुष)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-भाव (also/even)
वाor
वा:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात
रुद्रस्थल्याम्in Rudra’s holy ground
रुद्रस्थल्याम्:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक) + स्थली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—रुद्रस्य स्थली (षष्ठी-तत्पुरुष)
त्यजन्abandoning
त्यजन्:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Root√त्यज् (धातु)
Formकृदन्त—शतृ (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘त्यजन्’ = while abandoning
प्राणान्life-breaths
प्राणान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
परम्supreme
परम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘निर्वाणम्’ इत्यस्य विशेषणम्
निर्वाणम्liberation (nirvāṇa)
निर्वाणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिर्वाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आप्नुयात्may attain
आप्नुयात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√आप् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Rudrasthalī

Type: kshetra

Scene: A compassionate scene of prāṇa departing within Rudrasthalī: a dying being (human or animal) lies peacefully; subtle Śiva presence bestows liberation; attendants chant softly; the soul depicted as a luminous thread rising into stillness.

R
Rudrasthalī
K
Kāśī (Vārāṇasī)
N
Nirvāṇa

FAQs

Kāśī’s salvific promise is presented as unconditional: liberation depends on the sanctity of place and divine grace, not merely personal qualification.

Rudrasthalī in Kāśī.

No formal ritual is prescribed; the verse emphasizes prāṇa-tyāga (death) within the sacred boundary as spiritually decisive.