Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 12

ब्रह्मावर्त इति ख्यातः पुनरावृत्तिहृन्नृणाम् । तत्कूपाद्भिः कृतस्नानो देवदेवं समर्च्य च

brahmāvarta iti khyātaḥ punarāvṛttihṛnnṛṇām | tatkūpādbhiḥ kṛtasnāno devadevaṃ samarcya ca

สถานที่นี้เลื่องชื่อว่า “พรหมาวรรตะ” ผู้ขจัดการเวียนเกิดของมนุษย์ ครั้นอาบด้วยน้ำจากบ่อน้ำนั้น และบูชาเทวเทวะโดยถูกต้องตามพิธีแล้ว…

ब्रह्मावर्तःBrahmāvarta (name)
ब्रह्मावर्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मावर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/नामनिर्देशार्थक निपात
ख्यातःis known
ख्यातः:
Kriya (Predicate adjective/क्रिया-विशेषण)
TypeAdjective
Rootख्या (धातु) → ख्यात (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्यय, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (प्रसिद्धः)
पुनरावृत्तिहृत्removing return (rebirth)
पुनरावृत्तिहृत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुनरावृत्तिहृत् = पुनरावृत्ति (प्रातिपदिक) + हृत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (नृणाम् इत्यस्य)
नृणाम्of men
नृणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
तत्of that
तत्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
कूपात्from the well
कूपात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootकूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
भिःwith (waters)
भिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeIndeclinable
Rootभिस् (तृतीया-बहुवचन-प्रत्यय; सर्वनाम/संज्ञा-प्रत्यय)
Formविभक्त्यन्त-अव्ययवत्; तृतीया बहुवचन-प्रत्ययः (Instrumental plural ending)
कृतस्नानःhaving bathed
कृतस्नानः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृतस्नान = कृत (कृदन्त) + स्नान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (कर्तरि)
देवदेवम्Devadeva (Śiva)
देवदेवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेवदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समर्च्यhaving worshipped
समर्च्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootसम् + अर्च् (धातु) → समर्च्य (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्यय (ल्यप्), अव्यय; पूर्वकालिक क्रिया
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

Skanda

Tirtha: Brahmāvarta (Kāśī-internal) and Devadeva well

Type: kshetra

Scene: A devotee draws water from an ancient well, performs ritual bathing/purification, then offers worship to the Devadeva-liṅga; above, a subtle symbolic wheel of saṃsāra is shown breaking, indicating ‘punarāvṛtti-hṛt’.

B
Brahmāvarta
D
Devadeva Liṅga
S
Sacred well (kūpa)
K
Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

Tīrtha-snānā and liṅga-arcana in Kāśī are presented as direct aids toward liberation, cutting the cycle of repeated birth.

Brahmāvarta in Kāśī, especially the well before Devadeva Liṅga.

Bathed using the well’s water (snāna) and then worship Devadeva (samarcana/arcana).