Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 4

ब्रह्मणेशः कथं दृष्टस्त्रपाकुलित चक्षुषा । किमाह देव ब्रह्माणं किमुक्तं भास्वतापि च

brahmaṇeśaḥ kathaṃ dṛṣṭastrapākulita cakṣuṣā | kimāha deva brahmāṇaṃ kimuktaṃ bhāsvatāpi ca

พรหมเณศะถูกทอดพระเนตรอย่างไรด้วยดวงตาที่สั่นไหวด้วยความครั่นคร้ามและความละอาย และพระผู้เป็นเจ้าตรัสสิ่งใดแก่พระพรหมา อีกทั้งมีถ้อยคำใดกล่าวแก่ภาสวัต (พระอาทิตย์) ด้วย

ब्रह्मण-ईशःthe Lord of Brahmā (Śiva)
ब्रह्मण-ईशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः: ब्रह्मणः ईशः = lord of Brahmā; i.e., Śiva)
कथम्how
कथम्:
Prashna (Interrogative/प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक अव्यय (interrogative adverb)
दृष्टःseen, beheld
दृष्टः:
Karta-complement (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP); कर्तृविशेषण (of ब्रह्मणेशः)
त्रपा-आकुलित-चक्षुषाwith eyes troubled by shame
त्रपा-आकुलित-चक्षुषा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootत्रपा (प्रातिपदिक) + आकुलित (कृदन्त) + चक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (चक्षुस्), तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः (कर्मधारय-भाव: त्रपया आकुलितं चक्षुः यस्य/येन = with eyes confused by shame)
किम्what
किम्:
Karma (Interrogative object/प्रश्नकर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक
आहsaid
आह:
Kriya (Speech/क्रिया)
TypeVerb
Rootअह्/आह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
देवO god
देव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
ब्रह्माणम्Brahmā
ब्रह्माणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
किम्what
किम्:
Karma (Interrogative object/प्रश्नकर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक
उक्तम्was said
उक्तम्:
Karma (Interrogative object/प्रश्नकर्म)
TypeNoun
Rootवच् (धातु) → उक्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (context: ‘what was said’), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP used substantively)
भास्वताby/with Bhāsvat (the Sun)
भास्वता:
Sahakarana (Association/सह)
TypeNoun
Rootभास्वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (भास्वत् = सूर्य)
अपिalso
अपि:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक अव्यय (also/even)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय

Agastya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Listener: Skanda

Scene: A charged moment of darśana: Brahmāṇeśa is seen with eyes lowered and trembling, overwhelmed by awe and shame; the Lord addresses Brahmā, and also speaks to the radiant Sun-god.

B
Brahmā
S
Sūrya (Bhāsvat)
B
Brahmaṇeśa

FAQs

Reverent awe before divine manifestation is portrayed as natural; the verse prompts hearing the authoritative teaching delivered to cosmic rulers like Brahmā and Sūrya.

No single tīrtha is named in this verse; it functions as a narrative lead-in within the Kāśī-centered māhātmya.

None; it is a set of questions requesting the next portion of the story.