Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 68

कुर्याद्यथोक्तमप्येकं प्राणायामं नरोत्तमः । यस्तेन विहितो नूनं षडंगो योग उत्तमः

kuryādyathoktamapyekaṃ prāṇāyāmaṃ narottamaḥ | yastena vihito nūnaṃ ṣaḍaṃgo yoga uttamaḥ

โอ้บุรุษผู้ประเสริฐ แม้ทำปราณายามเพียงครั้งเดียวตามที่บัญญัติไว้ ก็ด้วยสิ่งนั้นเองย่อมสำเร็จโยคะอันประเสริฐที่มีหกองค์โดยแน่นอน

कुर्यात्should do
कुर्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष? (न), मध्यमपुरुष (2nd person) एकवचन; परस्मैपदम्
यथाas, according to
यथा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
उक्तम्stated
उक्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + क्त → उक्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘said’
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
एकम्one
एकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
प्राणायामम्breath-control (prāṇāyāma)
प्राणायामम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक) + आयाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्राणानाम् आयामः)
नरman
नर:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद
उत्तमःthe best man
उत्तमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः ‘नरः उत्तमः’ = नरोत्तमः
यःwhich/that (who)
यः:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तेनby that
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
विहितःprescribed
विहितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + धा (धातु) + क्त → विहित (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘prescribed/ordained’
नूनम्surely
नूनम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
Formअव्यय (particle/adverb)
षट्six
षट्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootषट् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, समासपूर्वपद
अङ्गःsix-limbed
अङ्गः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु/तत्पुरुषसदृशः ‘षडङ्गः’ = ‘having six limbs’
योगःyoga
योगः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उत्तमःexcellent
उत्तमः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Śrī Viṣṇu

Tirtha: Kāśī (Avimukta) / Maṇikarṇikā context

Type: kshetra

Listener: Addressed as ‘naroत्तम’ within discourse; broader listener is the muni audience

Scene: A yogin seated on the ghāṭa steps at dawn performs prāṇāyāma; the Gaṅgā mist rises; subtle iconography of six limbs (restraint, observance, posture, breath, withdrawal, concentration) appears as symbolic motifs around him.

FAQs

Correctly performed practice—even if minimal—can yield complete spiritual integration when supported by sacred context and right method.

The surrounding passage is in praise of Maṇikarṇikā in Kāśī, where practices are said to become highly efficacious.

Prāṇāyāma performed ‘as instructed’ (yathokta), highlighting disciplined method.