Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 140

ज्ञानतीर्थं च तत्रैव ज्ञानदं सवर्दा नृणाम् । कृताभिषेकस्तत्तीर्थे दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं शिवम्

jñānatīrthaṃ ca tatraiva jñānadaṃ savardā nṛṇām | kṛtābhiṣekastattīrthe dṛṣṭvā jñāneśvaraṃ śivam

ที่นั่นเองมี “ชญานะ-ตีรถะ” อันประทานญาณแก่ชนเป็นนิตย์ ครั้นทำอภิเษก/อาบน้ำ ณ ตีรถะนั้น แล้วได้เห็นพระศิวะในนาม “ชญาเนศวร” ย่อมได้รับพรแห่งปัญญา

ज्ञानतीर्थम्the ‘Knowledge’ sacred ford
ज्ञानतीर्थम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootज्ञान + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समास: ज्ञानस्य तीर्थम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
and
:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
ज्ञानदम्knowledge-giving
ज्ञानदम्:
Karman (Object-Qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootज्ञानद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समास: ज्ञानं ददाति इति (उपपद-तत्पुरुष/कर्तृ-तत्पुरुष)
सर्वदाalways
सर्वदा:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time: ‘at all times’)
नृणाम्of men / for people
नृणाम्:
Sambandha (Beneficiary/Genitive)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
कृताभिषेकःone who has performed ablution/rite
कृताभिषेकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ-धातु) + अभिषेक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समास: कृतः अभिषेकः येन सः (तत्पुरुष; past passive participle ‘कृत’ from कृ)
तत्-तीर्थेin that tīrtha
तत्-तीर्थे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समास: तस्मिन् तीर्थे (सर्वनाम-तत्पुरुष)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (पूर्वकर्म/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); धातु: दृश् (1/भ्वादि)
ज्ञानेश्वरम्Lord of knowledge
ज्ञानेश्वरम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootज्ञान + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समास: ज्ञानस्य ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)
शिवम्Śiva
शिवम्:
Karman (Apposition/Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

Skanda (deduced: Kāśī Khaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Jñāna-tīrtha

Type: kund

Scene: A clear tīrtha pool labeled Jñāna-tīrtha; a pilgrim performs abhiṣeka/snāna, then approaches a liṅga shrine where Śiva appears as Jñāneśvara, radiating calm light like a lamp of wisdom.

J
Jñāna-tīrtha
J
Jñāneśvara
Ś
Śiva
K
Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

True knowledge is received through sacred contact—purifying baths and the vision of Śiva as the Lord of Wisdom.

Jñāna-tīrtha in Kāśī, along with the form of Śiva known as Jñāneśvara.

Perform abhiṣeka/snāna at Jñāna-tīrtha and take darśana of Jñāneśvara Śiva.