Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 89

कृष्णायां माघभूतायामविमुक्तेश जागरात् । सदा विगतनिद्रस्य योगिनो गतिभाग्भवेत्

kṛṣṇāyāṃ māghabhūtāyāmavimukteśa jāgarāt | sadā vigatanidrasya yogino gatibhāgbhavet

ในวันจตุรทศีข้างแรมเดือนมาฆะ เมื่อเฝ้าตื่นเพื่ออวิมุกเตศะ โยคีผู้ละนิทราอยู่เสมอย่อมได้ส่วนแห่งคติอันสูงสุด

कृष्णायाम्in the dark fortnight
कृष्णायाम्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृष्णा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; पक्षवाचक—‘कृष्णपक्षे’
माघ-भूतायाम्occurring in Māgha
माघ-भूतायाम्:
Visheshana (Adjective)
TypeAdjective
Rootमाघ (प्रातिपदिक) + भूत (भू धातोः क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (‘माघे भूता’ = माघसम्बद्धा); विशेषणम् (कृष्णायाम्)
अविमुक्त-ईशO Avimukteśa
अविमुक्त-ईश:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootअविमुक्त + ईश (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘अविमुक्तस्य ईशः’)
जागरात्from/through keeping vigil
जागरात्:
Apadana/Hetu (Cause/Source)
TypeNoun
Rootजागर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन; ‘जागर’ = जागरणम्; पञ्चमी—‘जागरात्’ = ‘जागरणात्/जागरस्य कारणात्’
सदाalways
सदा:
Kriya-viseshana (Time)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
विगत-निद्रस्यof the sleepless (one whose sleep is gone)
विगत-निद्रस्य:
Sambandha (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootविगत (वि + गम् धातोः क्त) + निद्रा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; तत्पुरुषः (‘विगता निद्रा यस्य’—अर्थतः बहुव्रीहिसदृशः, परन्तु रूपेण तत्पुरुष-समासः); विशेषणम् (योगिनः)
योगिनःof the yogin
योगिनः:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootयोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
गति-भाग्a sharer of the (highest) state
गति-भाग्:
Karta-predicative (Subject complement)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक) + भाज् (धातु; भाग्-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (‘गतिं भजते’ = गतिभाग्)
भवेत्would become
भवेत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Skanda

Tirtha: Avimukteśvara jāgaraṇa on Māgha kṛṣṇa caturdaśī

Type: ghat

Listener: Pilgrimage audience (not specified)

Scene: A Māgha dark-fortnight night: devotees keep vigil in the temple courtyard, lamps flicker, priests chant; a yogin sits in meditation, eyes open, embodying ‘vigata-nidrā’ while offering worship to Avimukteśa.

A
Avimukteśa
M
Māgha
K
Kṛṣṇa Pakṣa
J
Jāgaraṇa (vigil)
Y
Yogin

FAQs

Disciplined vigilance and devotion to Avimukteśa on an auspicious tithi is said to elevate the practitioner toward the highest spiritual attainment.

Avimukta/Kāśī, through devotion to Avimukteśa.

Jāgaraṇa (night vigil/keeping awake) during Māgha kṛṣṇa pakṣa (especially caturdaśī context).