Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 69

शिरः प्रावृत्य कंठं वा जले मुक्तशिखोऽपि च । अक्षालितपदद्वंद्व आचांतोप्यशुचिर्मतः

śiraḥ prāvṛtya kaṃṭhaṃ vā jale muktaśikho'pi ca | akṣālitapadadvaṃdva ācāṃtopyaśucirmataḥ

แม้จะจุ่มศีรษะหรือคอลงในน้ำ และแม้ปล่อยผมให้คลายแล้วก็ตาม หากยังมิได้ล้างเท้าทั้งคู่ ก็ยังนับว่าไม่บริสุทธิ์ แม้ได้ทำอาจมนะแล้วก็ตาม.

शिरःhead
शिरः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्रावृत्यhaving covered
प्रावृत्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootप्र-आ-वृ (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; ‘आवृत्य’ = having covered
कण्ठम्throat
कण्ठम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (or)
जलेin water
जले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
मुक्तशिखःwith loosened topknot
मुक्तशिखः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमुक्त-शिख (प्रातिपदिक; मुक्त + शिखा)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘मुक्ता शिखा यस्य’ (hair-tuft let loose)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि = even/also
and
:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (and)
अक्षालितपदद्वन्द्वःone whose pair of feet is unwashed
अक्षालितपदद्वन्द्वः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ-क्षालित-पद-द्वन्द्व (प्रातिपदिक; नञ् + क्षालित + पद + द्वन्द्व)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘पदयोः द्वन्द्वं’ = पादयुगलम्; अक्षालितम् = न धौतं
आचान्तःhaving sipped (ācamana)
आचान्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootआ-चम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle used adjectivally), पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; ‘आचमितवान्’
अपिeven
अपि:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; even
अशुचिःimpure
अशुचिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ-शुचि (प्रातिपदिक; नञ् + शुचि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मतःis considered
मतः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; ‘मतः’ = considered

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly as Skanda teaching Agastya)

Tirtha: Kāśī Gaṅgā-ghāṭas (general)

Type: ghat

Scene: A devotee stands at the ghāṭa with wet head and loosened hair, but dusty feet; an elder points to the unwashed feet, indicating impurity despite ācamana.

FAQs

Purity requires completeness and attention to prescribed steps; partial actions do not replace the whole discipline.

The verse is procedural and does not name a tīrtha; it sits within Kāśī Khaṇḍa’s dharma instruction.

Washing the feet is mandatory for cleanliness; immersion or ācamana alone does not suffice if feet remain unwashed.