Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 54

पितरं च गुरूंश्चापि हृदि ध्यात्वा प्रसन्नधीः । ततश्चावश्यकं कर्तुं नैरृतीं दिशमाश्रयेत्

pitaraṃ ca gurūṃścāpi hṛdi dhyātvā prasannadhīḥ | tataścāvaśyakaṃ kartuṃ nairṛtīṃ diśamāśrayet

ด้วยจิตอันผ่องใส พึงภาวนาในดวงใจถึงบิดาและครูอาจารย์ทั้งหลาย แล้วจึงเพื่อกระทำกิจอันจำเป็น พึงอาศัยทิศไนรฤติ คือทิศตะวันตกเฉียงใต้

पितरम्father
पितरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
गुरून्teachers/elders
गुरून्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-निपात (also/even)
हृदिin the heart/mind
हृदि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
ध्यात्वाhaving meditated upon
ध्यात्वा:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), ‘ध्यै’ धातोः
प्रसन्न-धीःone whose mind is serene
प्रसन्न-धीः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (प्रातिपदिक) + धी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; ‘प्रसन्ना धीः यस्य सः’ इति बहुव्रीह्यर्थेऽपि प्रचलितम्
ततःthen
ततः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (then/thereafter)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
आवश्यकम्necessary
आवश्यकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootआवश्यक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘कर्तुम्’ इत्यस्य विशेषणम्
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘कृ’ धातोः
नैरृतीम्southwestern
नैरृतीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootनैरृती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘दिशम्’ इत्यस्य विशेषणम्
दिशम्direction
दिशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
आश्रयेत्should resort to
आश्रयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-श्रि (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Skanda

Scene: A calm pilgrim, eyes lowered, meditates on father and gurus as subtle figures above his heart; he then turns toward the south-west, preparing to leave the inhabited area for a necessary act.

F
Father (Pitṛ)
G
Gurus (Teachers)
N
Nairṛti direction (South-West)

FAQs

Daily bodily acts should be framed by remembrance of dharma—honoring father and teachers—so that conduct remains disciplined and pure.

No single tīrtha is named; the instruction belongs to Kāśīkhaṇḍa’s broader dharma-setting that supports purity for Kāśī-oriented religious life.

Before the ‘necessary act’ (āvaśyaka), meditate on father and gurus, and orient oneself toward the south-west (nairṛtī diśā).