Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 71

तत्पादप्रतिबिंबेषु रेखा शष्पांकुरं चरन् । नान्यद्वनांतरं याति काश्यां यूनां मनोमृगः

tatpādapratibiṃbeṣu rekhā śaṣpāṃkuraṃ caran | nānyadvanāṃtaraṃ yāti kāśyāṃ yūnāṃ manomṛgaḥ

เมื่อเล็มกินหน่ออ่อนแห่งเส้นลายที่ปรากฏในเงาสะท้อนแห่งบาทของนาง ‘กวางแห่งใจ’ ของหนุ่มเมืองกาศี ย่อมไม่ไปสู่พงไพรทางอื่นใด

तत्of that (her)
तत्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे (समासाङ्ग)
पादfoot
पाद:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे (समासाङ्ग)
प्रतिबिम्बेषुin the reflections of her feet
प्रतिबिम्बेषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रतिबिम्ब (प्रातिपदिक) [तत्-पाद-प्रतिबिम्बेषु]
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (तस्य पादस्य प्रतिबिम्बेषु)
रेखाa line/streak
रेखा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरेखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
शष्पyoung grass
शष्प:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासाङ्ग (पूर्वपद)
अङ्कुरम्a sprout of grass
अङ्कुरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअङ्कुर (प्रातिपदिक) [शष्प-अङ्कुरम्]
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः तत्पुरुष (शष्पस्य अङ्कुरम्)
चरन्wandering/grazing
चरन्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootचरन् (कृदन्त; √चर् (धातु) + शतृ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle)
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय
अन्यत्another
अन्यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
वनान्तरम्another forest-region
वनान्तरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवन-अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः तत्पुरुष (वनस्य अन्तरम्)
यातिgoes
याति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
काश्याम्in Kāśī
काश्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
यूनाम्of the young men
यूनाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुवन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
मनःmind
मनः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासाङ्ग (पूर्वपद)
मृगःthe mind-deer
मृगः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक) [मनः-मृगः]
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः तत्पुरुष (मनसः मृगः)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Listener: Sages / addressed ‘muni’ in the narrative voice

Scene: Young men in Kāśī, their minds likened to deer, captivated by the reflected feet of the maiden; the reflection’s delicate lines appear like fresh grass shoots in a watery mirror.

K
Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

The verse poetically depicts the mind’s tendency to ‘graze’ on impressions, implying the importance of directing attention toward higher devotion rather than wandering desire.

Kāśī (Vārāṇasī) is explicitly mentioned as the setting.

None; this is metaphorical description.