Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 63

स्वर्गे मर्त्ये च पाताले नैषा रेखा क्वचित्स्त्रियाम् । तत्कंठरेखात्रितय व्याजेन शपते स्मरः

svarge martye ca pātāle naiṣā rekhā kvacitstriyām | tatkaṃṭharekhātritaya vyājena śapate smaraḥ

ในสวรรค์ ในโลกมนุษย์ หรือในบาดาล ก็ไม่พบเส้นเช่นนี้ในสตรีใดเลย และด้วยข้ออ้างแห่งเส้นสามเส้นบนลำคอของนาง แม้สมระ (กามเทพ) ก็ประหนึ่งกล่าวคำปฏิญาณ

स्वर्गेin heaven
स्वर्गे:
Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम् (masc loc sg)
मर्त्येin the mortal world
मर्त्ये:
Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम् (masc loc sg)
and
:
Samuccaya (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)
पातालेin the netherworld
पाताले:
Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम् (neut loc sg)
not
:
Nipāta (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)
एषाthis
एषा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम् (fem nom sg)
रेखाline
रेखा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरेखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम् (fem nom sg); एषा-समनाधिकरणम्
क्वचित्anywhere/ever
क्वचित्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय)
Formदेश/कालवाचक-अव्ययम् (adverb: anywhere/ever)
स्त्रियाम्in a woman
स्त्रियाम्:
Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम् (fem loc sg)
तत्of her/that
तत्:
Sambandha (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम् (neut gen sg) अर्थे ‘तस्य’ (of that/her)
कण्ठthroat/neck
कण्ठ:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्; समासाङ्ग
रेखाline
रेखा:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootरेखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्; समासाङ्ग
त्रितयtriad (threefold set)
त्रितय:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रितय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम् (neut nom sg); कण्ठ-रेखा-त्रितयम् = ‘triad of neck-lines’
व्याजेनby pretext
व्याजेन:
Karaṇa (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootव्याज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम् (masc instr sg)
शपतेswears
शपते:
Kriyā (Action)
TypeVerb
Rootशप् (धातु)
Formलट्-लकारः (present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम् (3rd sg); आत्मनेपदम्
स्मरःSmara (Cupid)
स्मरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्मर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम् (masc nom sg)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Listener: Embedded audience (possibly a king) and frame ṛṣis

Scene: Astonished proclamation: nowhere in the three worlds is such beauty found; the three auspicious neck-lines (trirekhā/trivalī) become the ‘pretext’ for Smara himself to swear—suggesting even Love is bound by her marks.

S
Svarga
M
Martya
P
Pātāla
S
Smara (Kāma)

FAQs

Cosmic scope (svarga–martya–pātāla) is invoked to intensify praise, a common Purāṇic method to highlight extraordinary destiny within a sacred narrative.

Kāśī in contextual frame; the verse is part of the Kāśīkhaṇḍa’s kṣetra-centered account.

None.