Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 8

तत्राद्राक्षीन्मुनिश्रेष्ठोऽगस्त्यः साक्षात्षडाननम् । प्रणम्य दंडवद्भूमौ सपत्नीको महातपाः

tatrādrākṣīnmuniśreṣṭho'gastyaḥ sākṣātṣaḍānanam | praṇamya daṃḍavadbhūmau sapatnīko mahātapāḥ

ณ ที่นั้น มุนีผู้ประเสริฐอคัสตยะได้เห็นพระษฑานนะ (สกันทะ) ต่อหน้าโดยตรง มหาตบสีนั้นพร้อมด้วยชายา กราบลงกับพื้นดินดุจท่อนไม้ เป็นการนอบน้อมแบบสาษฏางคะ

तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
अद्राक्षीत्saw
अद्राक्षीत्:
Kriyā (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलुङ्-लकार (अङ्गवृद्धि-आगम); प्रथमपुरुष; एकवचन (Aorist, 3rd sg) परस्मैपद
मुनिof sages
मुनि:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन (समासाङ्ग)
श्रेष्ठःthe best of sages
श्रेष्ठः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मुनिश्रेष्ठः = मुनीनां श्रेष्ठः)
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
साक्षात्directly, in person
साक्षात्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: directly/visibly)
षड्six
षड्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootषड् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या-पूर्वपद (numeral) (समासाङ्ग)
आननम्the six-faced one (Skanda)
आननम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआनन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; द्विगु-समासः (षडाननम् = षड् आननानि यस्य)
प्रणम्यhaving bowed
प्रणम्य:
Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootप्र + नम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having bowed’
दण्डवत्prostrate, like a staff
दण्डवत्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदण्डवत् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: like a staff, prostrate)
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन
with
:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (समासाङ्ग)
पत्नीwife
पत्नी:
Sahakāraka (Accompaniment/सह)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया-एकवचन (समासाङ्ग)
कःaccompanied (by)
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (सपत्नीको = पत्नीया सह)
महाgreat
महा:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (समासाङ्ग)
तपाःgreat ascetic
तपाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; कर्मधारयः (महातपाः = महान् तपाः)

Vyāsa

Tirtha: Darśana-sthāna of Ṣaḍānana at Lohita-giri (as implied by narrative)

Type: kshetra

Scene: Agastya, austere and radiant, stands with his wife; before them appears Ṣaḍānana (Skanda) in divine form. The couple falls full-length in daṇḍavat on the earth; the mountain-forest backdrop glows softly.

A
Agastya
S
Skanda (Ṣaḍānana)
L
Lopāmudrā (implied by 'sapatnīka')

FAQs

Even the greatest sages approach the deity with humility; true knowledge is grounded in reverent surrender (praṇāma) and devotion.

Skandavana, implied as the locale where Agastya receives Skanda’s direct darśana.

Daṇḍavat-praṇāma (full prostration) is explicitly performed as an act of worship.