Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 12

श्री विश्वेश्वर उवाच । न क्षांतं हि तपोत्युग्रमेतदन्याभिरीदृशम् । पुराऽबलाभिस्तस्माद्वो नाम नक्षत्रमत्र वै

śrī viśveśvara uvāca | na kṣāṃtaṃ hi tapotyugrametadanyābhirīdṛśam | purā'balābhistasmādvo nāma nakṣatramatra vai

ศรีวิศเวศวรตรัสว่า “ตบะอันรุนแรงยิ่งเช่นนี้ มิได้มีสตรีอื่นใดเช่นพวกเจ้าเคยอดทนมาก่อน เพราะฉะนั้น ณ ที่นี้เอง นามของพวกเจ้าจักเป็น ‘นักษตร’”

श्रीrevered
श्री:
Sambandha (Honorific/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootश्री (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formसम्बोधन-पूर्वक-आदरार्थक-निपात (honorific indeclinable)
विश्वेश्वरःViśveśvara
विश्वेश्वरः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘विश्वस्य ईश्वरः’)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Speech act/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation)
क्षान्तम्endured
क्षान्तम्:
Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षम् (धातु) (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘endured/tolerated’
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), निश्चयार्थक
तपःausterity
तपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
उग्रम्fierce
उग्रम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
एतत्this
एतत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अन्याभिःby others (women)
अन्याभिः:
Karana (Agent/Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअन्या (अन्य; सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
ईदृशम्such (like this)
ईदृशम्:
Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootईदृश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
पुराformerly
पुरा:
Kriya-visheṣaṇa (Temporal/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
अबलाभिःby women
अबलाभिः:
Karana (Agent/Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअबला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu/Apadana (Cause/Ablative/हेतु/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (तद्; सर्वनाम)
Formतस्मात्-शब्दः (ablatival adverbial form), हेत्वर्थ/अपादानार्थक
वःof you (pl.)
वः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; सर्वनाम
नामby name/namely
नाम:
Sambandha (Naming particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय (particle), नाम-निर्देशक
नक्षत्रम्(your) nakṣatra/star-group
नक्षत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
वैindeed
वै:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle), निश्चयार्थक

Śrī Viśveśvara (Śiva of Kāśī)

Tirtha: Nakṣatreśvara / Nakṣatra-nāma (charter within Kāśī)

Type: kshetra

Listener: Devotees/ascetics in the narrative; and the text’s audience

Scene: Viśveśvara speaks with solemn compassion and astonishment, acknowledging the unmatched intensity of the women’s austerity; a luminous aura surrounds him as the word ‘Nakṣatra’ is conferred like a blessing, almost forming star-like motifs in the air.

V
Viśveśvara
N
Nakṣatra (designation)
K
Kumārikās

FAQs

Exceptional tapas transforms identity; the Lord publicly recognizes and sanctifies spiritual achievement.

Kāśī, the domain of Viśveśvara, where spiritual deeds are memorialized through sacred naming and site-linked legends.

None directly; the verse is a divine commendation and a conferment of sacred designation.