Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 47

अधीत्याध्ययनार्थं स द्वित्रैर्मित्रैः समं ययौ । एकपुत्रेति तन्माता प्रतारयति दीक्षितम्

adhītyādhyayanārthaṃ sa dvitrairmitraiḥ samaṃ yayau | ekaputreti tanmātā pratārayati dīkṣitam

ครั้นเรียนจบวิชาก่อนแล้ว เขาออกไปแสวงหาความรู้ยิ่งขึ้นพร้อมสหายสองหรือสามคน แต่ผู้เป็นมารดา—คิดว่า “เขาเป็นบุตรคนเดียวของเรา”—จึงคอยเกลี้ยกล่อมและปกปิดให้ทีกษิตะอยู่เสมอ

अधीत्यhaving studied
अधीत्य:
Kriya (पूर्वक्रिया/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअधि-इ (धातु)
Formक्त्वान्त (अव्ययभावे), पूर्वकालिक क्रिया; धातु: अधि+इ (अध्ययनम् कृत्वा)
अध्ययनार्थम्for the purpose of study
अध्ययनार्थम्:
Kriya-visheshana (प्रयोजन/हेतु)
TypeNoun
Rootअध्ययन (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अध्ययनस्य अर्थः)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम
द्वित्रैःwith two or three
द्वित्रैः:
Visheshana (मित्रैः)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; समासः इतरेतर-द्वन्द्वः (द्वौ च त्रयश्च)
मित्रैःfriends
मित्रैः:
Sahakaraka (सह/सहयोगी)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
समम्together
समम्:
Kriya-visheshana (सहभाव)
TypeIndeclinable
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; उपसर्गार्थक/क्रियाविशेषण (सह/समानम्)
ययौwent
ययौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
एकपुत्रा(she who is) having one son
एकपुत्रा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (एकः पुत्रः यस्याः सा)
इतिthus
इति:
Vacana-paryavasana (इत्यर्थ-चिह्न)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (उद्धरण/निश्चयार्थक)
तत्that
तत्:
Visheshana (माता)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम, (माता इत्यस्य विशेषणम्)
माताmother
माता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
प्रतारयतिdeceives
प्रतारयति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-तॄ (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
दीक्षितम्the initiated boy (Dīkṣita)
दीक्षितम्:
Karman (कर्म)
TypeNoun
Rootदीक्षित (प्रातिपदिक; √दिक्ष्/दिक्ष् + क्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणवत् संज्ञा

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa context) narrating to Agastya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: A young student setting out with a few companions for further study while his anxious mother, clinging to him as her only son, persuades and shields him; domestic threshold scene with undertone of impending moral conflict.

D
Dīkṣita
M
mother

FAQs

Over-attachment can distort dharma; affection must be guided by truth and right conduct.

The broader context is Kāśī (Vārāṇasī) in the Kāśīkhaṇḍa, though this verse itself is a moral narrative passage rather than a direct tīrtha-glorification.

None explicitly; the verse frames a life-stage of study (adhyayana) as a dharmic pursuit.