Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 92

विधूम नामा च वसुस्त्वं नाकललनां पुरा । तामेव ब्रह्मसदने दृष्ट्वानिलहृतांशुकाम्

vidhūma nāmā ca vasustvaṃ nākalalanāṃ purā | tāmeva brahmasadane dṛṣṭvānilahṛtāṃśukām

กาลก่อนท่านเป็นวสุชื่อ วิธูมะ และนางเป็นนางฟ้าสวรรค์ ครั้นได้เห็นนางนั้นเองในสภาพระพรหม—เมื่อผ้าคลุมถูกลมพัดปลิว—จิตของท่านก็สะเทือนลึกภายใน

विधूमVidhūma
विधूम:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविधूम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संबोधनार्थे नाम (name as predicate)
नामाnamed
नामा:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्राय प्रयोगः; 'नामा' इति नामनिर्देशक-अव्यय (particle meaning 'named')
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
वसुःa Vasu (deity-class)
वसुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नाकललनाम्a heavenly maiden
नाकललनाम्:
Karma (Object/Complement/कर्म)
TypeNoun
Rootनाक + ललना (प्रातिपदिके; समास)
Formतत्पुरुष (नाके ललना), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'त्वम्' इत्यस्य विधेय (predicate complement)
पुराformerly
पुरा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb: formerly)
ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
एवindeed
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
ब्रह्मसदनेin Brahmā’s abode
ब्रह्मसदने:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् + सदन (प्रातिपदिके; समास)
Formतत्पुरुष (ब्रह्मणः सदनम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), 'having seen'
अनिलहृतांशुकाम्whose garment was carried off by the wind
अनिलहृतांशुकाम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनिल + हृत + अंशुक (प्रातिपदिके; समास)
Formतत्पुरुष (अनिलेन हृतम् अंशुकम् यस्याः सा), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण 'ताम्' इत्यस्य

Narrator (Purāṇic voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa, recounting Indra/Brahmā’s message)

Tirtha: Brahma-sadana (cosmic locus)

Type: kshetra

Scene: In Brahmā’s luminous hall, the apsaras stands startled as a gust lifts her garment; Vidhūma (a Vasu) looks on, struck by sudden desire; swans, lotuses, and golden pillars frame the scene; wind is personified as a subtle deity.

V
Vidhūma
V
Vasu
B
Brahmā
B
Brahmasadana

FAQs

Unchecked desire can precipitate a fall from higher states; self-restraint is central to dharma.

Not yet; the verse is part of the backstory leading to a Setu-region tīrtha remedy.

None in this verse; it narrates the cause leading to later expiation.