Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 69

ईश्वर उवाच । त्वया कृतं हि यत्तीर्थं दक्षिणस्योदधेस्तटे । धर्मपुष्करिणीत्येषा लोके ख्याता भविष्यति

īśvara uvāca | tvayā kṛtaṃ hi yattīrthaṃ dakṣiṇasyodadhestaṭe | dharmapuṣkariṇītyeṣā loke khyātā bhaviṣyati

พระอีศวรตรัสว่า “ท่านได้สถาปนาตีรถะ ณ ฝั่งมหาสมุทรทิศใต้ ที่นั้นจักเลื่องลือในโลกนามว่า ‘ธรรมปุษกรินี’”

ईश्वरःthe Lord
ईश्वरः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Speech verb/वचनक्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
Karaṇa/Karta (Agent-instrument ‘by you’/करण-कर्ता)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन; सर्वनाम
कृतम्made, done
कृतम्:
Viśeṣaṇa (Participial adjective/विशेषण)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
Formकृदन्त (क्त), भूतकर्मणि/भूतकालिक, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (तीर्थम् इत्यस्य विशेषण)
हिindeed
हि:
Sambandha (Emphasis/causal particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय (निश्चय/कारण सूचक particle)
यत्which
यत्:
Viśeṣaṇa (Relative determiner/विशेषण)
TypeAdjective
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक/relative pronoun (तीर्थम् विशेषयति)
तीर्थम्sacred ford/place of pilgrimage
तीर्थम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दक्षिणस्यsouthern
दक्षिणस्य:
Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (उदधेः विशेषण)
उदधेःof the ocean
उदधेः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootudadhi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
तटेon the shore
तटे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roottaṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
धर्मपुष्करिणीDharma-Puṣkariṇī (Dharma’s tank)
धर्मपुष्करिणी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक) + puṣkariṇī (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (धर्मस्य पुष्करिणी), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इतिas (called)
इति:
Sambandha (Naming marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय (नामनिर्देश/quotative)
एषाthis (she/it)
एषा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
लोकेin the world
लोके:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
ख्याताrenowned, famous
ख्याता:
Viśeṣaṇa (Predicate adjective/विशेषण)
TypeVerb
Root√khyā (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
Formकृदन्त (क्त), भूतकर्मणि/भूतकालिक-विशेषण, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (एषा इत्यस्य विशेषण)
भविष्यतिwill become
भविष्यति:
Kriyā (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलृट् (Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Dharmapuṣkariṇī

Type: kund

Listener: Dharma (addressed); Gālava (frame listener)

Scene: Śiva, seated on the bull-form Dharma, points toward a sacred water-body near the ocean and proclaims its future renown as Dharmapuṣkariṇī; sages record the decree.

Ī
Īśvara
D
Dharma
D
Dharmapuṣkariṇī
D
Dakṣiṇa-udadhi (Southern Ocean)

FAQs

A tīrtha becomes powerful through dharmic agency and divine recognition—holy geography is revealed as a meeting of righteous action and God’s sanction.

Dharmapuṣkariṇī, a tīrtha on the shore of the Southern Ocean, within the Setukhaṇḍa sacred landscape.

The verse implies tīrtha-sevā such as pilgrimage and sacred bathing, though it does not specify a particular rite.