Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 74

राजोवाच । ब्रह्मादीनां परं क्षेत्रं धर्मारण्यमनुत्तमम् । ब्रह्मविष्णु महेशाद्या नेदानीमत्र संति ते

rājovāca | brahmādīnāṃ paraṃ kṣetraṃ dharmāraṇyamanuttamam | brahmaviṣṇu maheśādyā nedānīmatra saṃti te

พระราชาตรัสว่า “ธรรมารัณยะเป็นกษेत्रศักดิ์สิทธิ์สูงสุดอันหาที่เปรียบมิได้ของพระพรหมและเหล่าเทพทั้งหลาย แต่บัดนี้พระพรหม พระวิษณุ พระมหेश และอื่น ๆ มิได้ประทับอยู่ ณ ที่นี้”

राजाthe king
राजा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + उद्-उपसर्ग; उवाच (परस्मैपद)
Formलिट्-लकार (परोक्ष-भूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ब्रह्मादीनाम्of Brahmā and others
ब्रह्मादीनाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootब्रह्मन्-आदि (प्रातिपदिक; ब्रह्मन् + आदि)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; ‘ब्रह्मादयः’ इत्यस्य सम्बन्ध
परम्supreme
परम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (kṣetraṃ)
क्षेत्रम्field/holy place
क्षेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
धर्मारण्यम्Dharma-forest (Dharmāraṇya)
धर्मारण्यम्:
Samanaadhikarana (Apposition/समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootधर्म-अरण्य (प्रातिपदिक; धर्म + अरण्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम (proper place-name)
अनुत्तमम्unsurpassed
अनुत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (kṣetraṃ/धर्मारण्यम्)
ब्रह्मविष्णुBrahmā and Viṣṇu
ब्रह्मविष्णु:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् + विष्णु (प्रातिपदिक-द्वन्द्व)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचनार्थे समाहार/इतरेतर-द्वन्द्व; (आद्याः इति सह)
महेशाद्याःMaheśa and others
महेशाद्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहेश-आदि (प्रातिपदिक; महेश + आदि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘महेशः आदिः येषाम्’ (आदि-समास)
not
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
इदानीम्now
इदानीम्:
Adhikarana/Avyaya (Time adverb/काल)
TypeIndeclinable
Rootइदानीम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
सन्तिare/exist
सन्ति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
तेthey
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

King (Rājā)

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Scene: A king in a forest-kshetra gestures toward empty sacred space—altars, ancient trees, and a quiet clearing—questioning where Brahmā, Viṣṇu, and Maheśa are; brāhmaṇas stand composed, ready to answer.

D
Dharmāraṇya
B
Brahmā
V
Viṣṇu
M
Maheśa (Śiva)

FAQs

A place can be intrinsically holy (kṣetra-māhātmya) even when divine manifestations are not visibly present; faith and dharma sustain sacredness.

Dharmāraṇya is explicitly praised as anuttama-kṣetra, a foremost sacred region.

None in this verse; it functions as kṣetra-stuti (praise of the sacred region).