Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 67

प्रणष्टयोषा ये विप्रा वणिजश्चैव भारत । चैत्रमासे तु संप्राप्ते धर्मारण्ये नृपोत्तम

praṇaṣṭayoṣā ye viprā vaṇijaścaiva bhārata | caitramāse tu saṃprāpte dharmāraṇye nṛpottama

โอ ภารตะ พราหมณ์และพ่อค้าที่สูญเสียภรรยา ครั้นเดือนจัยตระมาถึง ก็พากันมาถึงธรรมารัณยะ โอ ราชาผู้ประเสริฐยิ่ง

प्रणष्टयोषाःwhose wives were lost/absent
प्रणष्टयोषाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रणष्ट-योषा (प्रातिपदिक; नष्ट < √नश् (धातु) + प्र- उपसर्ग; योषा-स्त्री)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), बहुवचनम्; विशेषणम्—'विप्राः/वणिजः' इत्यस्य
येwho
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम (relative pronoun)
विप्राःBrahmins
विप्राः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
वणिजःmerchants
वणिजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवणिज् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्ययम् (emphatic particle)
भारतO Bhārata
भारत:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्
चैत्रमासेin the month of Caitra
चैत्रमासे:
Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचैत्र-मास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; कालाधिकरणम्
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-अव्ययम् (particle: but/indeed)
संप्राप्तेwhen (it) had arrived
संप्राप्ते:
Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसम्-प्राप्त (कृदन्त; √प्राप् धातु, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; सति-सप्तमी (locative absolute) — 'चैत्रमासे ... संप्राप्ते'
धर्मारण्येin Dharmāraṇya
धर्मारण्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधर्म-अरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; देशाधिकरणम्
नृपोत्तमO best of kings
नृपोत्तम:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप-उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

Sūta (Lomaharṣaṇa) [deduced from Purāṇic narration style; exact speaker not in snippet]

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Listener: Bhārata / nṛpottama (king addressed)

Scene: A procession of brāhmaṇas and merchants, travel-worn and anxious, entering a sacred forest-kshetra at the onset of Caitra; banners, waterpots, and offerings; the mood is searching and hopeful.

B
Bhārata
D
Dharmāraṇya
C
Caitra māsa
B
brāhmaṇas (viprāḥ)
M
merchants (vaṇijaḥ)

FAQs

In times of loss, seekers turn to a celebrated tīrtha; sacred geography becomes a refuge where dharma and hope are renewed.

Dharmāraṇya, presented as a powerful pilgrimage-forest within the Skanda Purāṇa’s Dharmāraṇya-khaṇḍa.

No specific rite is prescribed in this verse; it sets the time (Caitra) and the arrival at the tīrtha as the auspicious context.