Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 56

स्नानार्थमत्रागच्छंति देवताः पितरस्तथा । कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे मुक्तेशं पूजयेत्तु यः

snānārthamatrāgacchaṃti devatāḥ pitarastathā | kārttikyāṃ kṛttikāyoge mukteśaṃ pūjayettu yaḥ

เพื่อการอาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ เหล่าเทวะและปิตฤ (บรรพชน) ก็มา ณ ที่นี้ด้วย ผู้ใดในเดือนการ์ตติกะ เมื่อประกอบกับฤกษ์กฤตติกา บูชามุกเตศะ ผู้ประทานโมกษะ ผู้นั้นย่อมได้รับความศักดิ์สิทธิ์พิเศษแห่งทีรถะนี้

स्नानार्थम्for the purpose of bathing
स्नानार्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्नानस्य अर्थः)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)
आगच्छन्तिcome
आगच्छन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) उपसर्गः आ-
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
देवताःdeities
देवताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
पितरःancestors
पितरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (पितृ-शब्दः)
तथाalso
तथा:
Sambandha (Connective/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/तुल्यतावाचक (also/likewise)
कार्त्तिक्याम्in (the month of) Kārttika
कार्त्तिक्याम्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकार्त्तिकी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (कालवाचक)
कृत्तिकायोगेat the conjunction with Kṛttikā (nakṣatra)
कृत्तिकायोगे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृत्तिका (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कृत्तिकायाः योगः)
मुक्तेशम्Mukteśa (Lord of liberation)
मुक्तेशम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमुक्त (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-समासः (मुक्तानाम् ईशः)
पूजयेत्should worship
पूजयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तुindeed
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधसूचक-निपात (but/indeed)
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-यः (relative pronoun)

Unknown (Dharmāraṇya Khaṇḍa narrative voice; likely a Purāṇic narrator addressing a king)

Tirtha: Devasaras (with Mukteśa)

Type: kund

Scene: A forested tīrtha with a luminous saras; devas descending to bathe, pitṛs receiving offerings; a shrine of Mukteśa under sacred trees; pilgrims worship during Kārttika with lamps and flowers.

D
Devatāḥ
P
Pitṛs
K
Kārttika (month)
K
Kṛttikā (nakṣatra)
M
Mukteśa (Śiva)

FAQs

A tīrtha becomes exceptionally potent at specific sacred times; worship of Mukteśa in Kārttika is presented as a direct means to heightened purity and liberation-oriented merit.

The passage praises the Devasaras (divine lake) within Dharmāraṇya, connected with Mukteśa/Mokṣeśvara.

Perform snāna (holy bathing) here, and worship Mukteśa specifically during Kārttika when Kṛttikā nakṣatra is present.