Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 9

पश्चिमे स्थापितो भानुरुत्तरे च स्वयंभुवः । धर्मेश्वरोत्पत्तिवृत्तमाख्यातं तत्तवाग्रतः

paścime sthāpito bhānuruttare ca svayaṃbhuvaḥ | dharmeśvarotpattivṛttamākhyātaṃ tattavāgrataḥ

ทิศตะวันตกได้ประดิษฐานภานุ (พระอาทิตย์) และทิศเหนือประดิษฐานสวยัมภู; ส่วนเรื่องราวกำเนิดแห่งพระธรรเมศวรนั้น ได้กล่าวไว้ต่อหน้าท่านแล้ว

पश्चिमेin the west
पश्चिमे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; दिक्शब्दः (in the west)
स्थापितःwas installed
स्थापितः:
क्रिया/भाव (Predicate state)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + णिच् → स्थापय् + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि ‘was installed’
भानुःBhānu (Sun)
भानुः:
कर्ता/विषय (Subject of ‘स्थापितः’)
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उत्तरेin the north
उत्तरे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; दिक्शब्दः (in the north)
and
:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
स्वयंभुवःSvayaṃbhu (the self-born)
स्वयंभुवः:
कर्ता (Subject; implied ‘is/was’)
TypeNoun
Rootस्वयम् (अव्यय) + भू (धातु) → स्वयंभू (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (‘स्वयमेव भवति’ = self-born)
धर्मेश्वरोत्पत्तिवृत्तम्the account of Dharmeśvara’s origin
धर्मेश्वरोत्पत्तिवृत्तम्:
कर्म (Object; of आख्यातम्)
TypeNoun
Rootधर्मेश्वर + उत्पत्ति + वृत्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष-श्रृंखला (‘धर्मेश्वरस्य उत्पत्तेः वृत्तम्’ = account of the origin)
आख्यातम्has been narrated
आख्यातम्:
क्रिया (Predicate)
TypeVerb
Rootआ-ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि ‘has been told’ (agreeing with वृत्तम्)
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (Resumptive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here resumptive ‘that (account)’
तवto you/your
तव:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम
अग्रतःin (your) presence
अग्रतः:
अधिकरण (Context/location adverb)
TypeIndeclinable
Rootअग्रतः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक/समक्षे (in front of, in presence of)

Vyāsa

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Scene: The western quarter shows Bhānu installed with radiant aura; the northern quarter holds Svayaṃbhu, self-manifest and serene. A narrator gestures as if recalling the already-told origin of Dharmeśvara.

B
Bhānu (Sūrya)
S
Svayaṃbhu
D
Dharmeśvara

FAQs

Sacred places integrate cosmic order—sunlight, creation, and dharma—into a protective spiritual geography.

Satyamaṃdira’s sanctified directional mandala within Dharmāraṇya.

None directly; it summarizes installations and recalls an earlier origin narrative.