Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 10

तं भुक्तवंतमाचांतं पर्यंके सुखसंस्तरे । उपवेश्य मुदा युक्तौ तांबूलं प्रत्ययच्छताम्

taṃ bhuktavaṃtamācāṃtaṃ paryaṃke sukhasaṃstare | upaveśya mudā yuktau tāṃbūlaṃ pratyayacchatām

ครั้นท่านเสวยแล้วและทำอาจมนะเพื่อความบริสุทธิ์ เขาทั้งสองจึงเชิญให้นั่งบนตั่งที่ปูเครื่องนอนอันสบาย และถวายตัมบูละ (หมากพลู) ด้วยความยินดี

तम्him
तम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
भुक्तवन्तम्who had eaten
भुक्तवन्तम्:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√bhuj (धातु) → bhukta (क्त) + -vant (मतुप्)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्तवतु/मतुपर्थक कृदन्तः—‘having eaten’ (past active participle sense)
आचान्तम्who had sipped (water)
आचान्तम्:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootā-√cam (धातु) → ā-cānta (क्त)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः—‘having sipped (water)’
पर्यङ्केon the couch/bed
पर्यङ्के:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootparyaṅka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्
सुखसंस्तरेwith comfortable bedding
सुखसंस्तरे:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsukha + saṃstara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘पर्यङ्के’ इति विशेषणम्; समासः—सुखस्य संस्तरः (comfortable bedding)
उपवेश्यhaving seated (him)
उपवेश्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Absolutive/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootupa-√viś (धातु) + णिच् (causative) + ल्यप्
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्तः; णिजन्तः—‘having seated (him)’
मुदाwith joy
मुदा:
Karaṇa (Manner/करण)
TypeNoun
Rootmudā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
युक्तौthe two (attendants), attentive
युक्तौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootyukta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), द्विवचनम्; कर्तृपद-विशेषणम् (they two, being engaged/attentive)
ताम्बूलम्betel (leaf preparation)
ताम्बूलम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottāmbūla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
प्रत्ययच्छताम्they offered/gave
प्रत्ययच्छताम्:
Kriyā (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootprati-√yam (धातु) + लङ्/लिट्? (textual)
Formलङ्-लकारः (Imperfect), प्रथमपुरुषः, द्विवचनम्; परस्मैपदम्; रूपम् ‘प्रत्ययच्छताम्’ = ‘प्रत्य-अयच्छताम्’ (they offered/gave)

Narrator (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in this snippet)

Scene: The yogin, having eaten, performs ācāmana; the hosts seat him on a couch with soft bedding and offer a tray of betel leaves and spices with respectful joy.

Ṛṣabha

FAQs

Dharma is expressed through refined, respectful service—care for the guest’s comfort offered with sincerity.

No specific tirtha is named; the focus remains on atithi-sevā.

Ācamana after भोजन and the customary offering of tāmbūla as part of hospitality.