Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

ध्यायमानस्ततः काले अपश्यं पक्षिणं परम् । हारकुन्देन्दुसंकाशं बकं गोक्षीरपाण्डुरम्

dhyāyamānastataḥ kāle apaśyaṃ pakṣiṇaṃ param | hārakundendusaṃkāśaṃ bakaṃ gokṣīrapāṇḍuram

ครั้นเมื่อข้าพเจ้าดำรงอยู่ในสมาธิ ณ กาลนั้น ก็ได้เห็นนกอันน่าอัศจรรย์ยิ่ง—นกกระเรียน สว่างดุจพวงมาลัย ดอกมะลิ และจันทร์เพ็ญ ขาวนวลดุจน้ำนมโค

ध्यायमानःmeditating, contemplating
ध्यायमानः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तरि प्रयोगः
ततःthen, thereafter
ततः:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः—अवधारण/अनन्तरार्थक क्रियाविशेषण (adverb: then/thereafter)
कालेat the time
काले:
Adhikarana (Location/Time अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्
पक्षिणम्a bird
पक्षिणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
परम्supreme, excellent
परम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (qualifying पक्षिणम्)
हारकुन्देन्दुसंकाशम्resembling a garland, jasmine, and the moon (i.e., very white)
हारकुन्देन्दुसंकाशम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootहार (प्रातिपदिक) + कुन्द (प्रातिपदिक) + इन्दु (प्रातिपदिक) + संकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; उपमान-तत्पुरुषः (हार-कुन्द-इन्दु-संकाशः = तेषां संकाशः), विशेषणम् (qualifying बकम्/पक्षिणम्)
बकम्a crane/heron
बकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; पक्षिणम् इत्यस्य विशेष्य-निर्देशः
गोक्षीरपाण्डुरम्pale/white like cow’s milk
गोक्षीरपाण्डुरम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootगो (प्रातिपदिक) + क्षीर (प्रातिपदिक) + पाण्डुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गोक्षीरस्य पाण्डुरः), विशेषणम् (qualifying बकम्)

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Revā (Narmadā) tirtha-region (Revākhaṇḍa frame)

Type: kshetra

Scene: A lone ascetic in meditation amid an endless, dark, wave-tossed expanse; a luminous milk-white crane appears, its body shining like moonlight and jasmine garlands, becoming the focal point of wonder.

M
Mārkaṇḍeya
B
Baka (crane-form)

FAQs

Steady meditation culminates in divine signs and revelations, even in the darkest cosmic conditions.

No geographic tīrtha is named; the focus is on a visionary encounter during pralaya.

Meditation (dhyāna) is the implied discipline leading to the vision.