Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 15

ऋक्षशैलं समारुह्य तपस्तेपे सुदारुणम् । अदृश्यः सर्वभूतानां सर्वभूतात्मको वशी

ṛkṣaśailaṃ samāruhya tapastepe sudāruṇam | adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ sarvabhūtātmako vaśī

เมื่อเสด็จขึ้นสู่ฤกษไศละ พระองค์ทรงบำเพ็ญตบะอันแสนสาหัส; เร้นกายจากสรรพสัตว์ทั้งปวง แต่ทรงเป็นอาตมันของสรรพสัตว์—ผู้ทรงอำนาจ ครองเหนือทั้งหมด

ऋक्षशैलम्Ṛkṣa mountain
ऋक्षशैलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक) + शैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष (ऋक्षाणां शैलः/ऋक्ष-नामकः शैलः)
समारुह्यhaving ascended
समारुह्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + रुह् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive)
तपःausterity; penance
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
तेपेperformed austerity
तेपे:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
सुदारुणम्very severe
सुदारुणम्:
Qualifier of object (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय/उपसर्गसदृश) + दारुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (तपः)
अदृश्यःinvisible
अदृश्यः:
Qualifier (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ + दृश्य (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण
सर्वभूतानाम्of all beings
सर्वभूतानाम्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; कर्मधारय (सर्वाणि भूतानि)
सर्वभूतात्मकःwhose essence is all beings; all-pervading
सर्वभूतात्मकः:
Qualifier (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्वभूत (समास-प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुव्रीहि (सर्वभूतानि आत्मा यस्य सः / सर्वभूतस्वरूपः)
वशीself-controlled; masterful
वशी:
Qualifier (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण

Manu

Tirtha: Ṛkṣaśaila

Type: peak

Listener: Vatsa/disciple

Scene: Śiva ascends Ṛkṣaśaila and performs fierce tapas, invisible to beings; yet his presence pervades all as their very self—depict a solitary ascetic on a peak with a vast subtle aura filling the world.

Ś
Śiva
Ṛkṣaśaila

FAQs

The Supreme may be unseen, yet is immanent as the inner Self of all—tapas reveals that hidden presence.

Ṛkṣaśaila is named as a sacred locus where Śiva’s tapas becomes the source for the ensuing river-māhātmya.

No direct prescription; the verse praises austerity and the sanctity of the mountain setting.