Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

ध्यायन्वै स महादेवं निराहारो युधिष्ठिर । उवास तीर्थे तस्मिन् वै यावत्प्राणपरिक्षयम्

dhyāyanvai sa mahādevaṃ nirāhāro yudhiṣṭhira | uvāsa tīrthe tasmin vai yāvatprāṇaparikṣayam

โอ้ยุธิษฐิระ เขาเพ่งภาวนาถึงมหาเทวะ อดอาหารอย่างสิ้นเชิง และพำนักอยู่ ณ ตีรถะนั้นจนลมหายใจแห่งชีวิตสิ้นลง

ध्यायन्meditating
ध्यायन्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (while meditating)
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात; अवधारण/खलु-अर्थे (emphatic particle)
he
:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
महादेवंMahādeva (Śiva)
महादेवं:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमहादेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘महान् देवः’ इति कर्मधारयः
निराहारःwithout food, fasting
निराहारः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिराहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘निः आहारः’ इति नञ्/निर्-पूर्वकः (without food)
युधिष्ठिरO Yudhiṣṭhira
युधिष्ठिर:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
उवासhe dwelt / stayed
उवास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तीर्थेat the sacred ford/place
तीर्थे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
तस्मिन्in that (place)
तस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात; अवधारणार्थे
यावत्until
यावत्:
Kala-Avadhi (Temporal limit/कालावधि)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय/संबन्ध-शब्द)
Formअव्यय; अवधिपर्यन्तबोधक (until/as long as)
प्राणपरिक्षयम्the end/exhaustion of (his) life-breath
प्राणपरिक्षयम्:
Kala-Avadhi (Temporal limit/कालावधि)
TypeNoun
Rootप्राण + परिक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘प्राणानां परिक्षयः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः; अवधिवाचक (up to the exhaustion of life-breath)

Śrī Mārkaṇḍeya (contextual continuation)

Type: tirtha

Listener: Yudhiṣṭhira

Scene: An emaciated ascetic seated in padmāsana on a riverbank, eyes half-closed in Śiva-meditation; minimal hut or rock seat; dusk light; a subtle liṅga or Śiva-symbol nearby.

M
Mahādeva (Śiva)
Y
Yudhiṣṭhira
D
Dāru (implied)
D
Dāru-tīrtha (implied)

FAQs

Single-pointed Śiva-dhyāna combined with austerity and steadfast residence at a tīrtha is praised as a path to the highest end.

The tīrtha being discussed is Dāru-tīrtha on the Narmadā.

Meditation on Mahādeva and nirāhāra (fasting), along with living at the tīrtha as a sustained observance.