Previous Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 142

एतौ स्थितौ दुःखहरौ रेवाया उत्तरे तटे । तावभ्यर्च्य तथा नत्वा सम्यग्यात्राफलं भवेत् । अदृष्टपूजितौ तौ हि नराणां विघ्नकारकौ

etau sthitau duḥkhaharau revāyā uttare taṭe | tāvabhyarcya tathā natvā samyagyātrāphalaṃ bhavet | adṛṣṭapūjitau tau hi narāṇāṃ vighnakārakau

ทั้งสองนี้ประดิษฐานอยู่ ณ ฝั่งเหนือของแม่น้ำเรวา เป็นผู้ขจัดทุกข์; เมื่อบูชาโดยถูกต้องและนอบน้อมแล้ว ผู้แสวงบุญย่อมได้ผลแห่งยาตราอย่างครบถ้วน เพราะหากมิได้เห็นและมิได้บูชา ทั้งสองย่อมเป็นเหตุแห่งอุปสรรคแก่ชนทั้งหลาย

एतौthese two
एतौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; सर्वनाम (these two)
स्थितौstanding/situated
स्थितौ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्थित (प्रातिपदिक; √स्था (धातु) से क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) विशेषण (एतौ)
दुःखहरौremovers of sorrow
दुःखहरौ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुःख + हर (प्रातिपदिक; हर = √हृ (धातु) से)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; तत्पुरुषः (दुःखं हरति) विशेषण (एतौ)
रेवायाःof Revā
रेवायाः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरेवा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
उत्तरेon the northern
उत्तरे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; विशेषण (तटे)
तटेbank
तटे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; स्थान (on the bank)
तौthose two
तौ:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), द्विवचन; सर्वनाम (those two)
अभ्यर्च्यhaving worshipped
अभ्यर्च्य:
Purvakala-kriya (Absolutive/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + अर्च् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); √अर्च् (पूजायाम्) with उपसर्ग अभि; पूर्वकालिक क्रिया (having worshipped)
तथाand likewise
तथा:
Avyaya (Modifier/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/प्रकारार्थ (likewise)
नत्वाhaving bowed
नत्वा:
Purvakala-kriya (Absolutive/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); √नम् (प्रणामे) (having bowed)
सम्यक्properly
सम्यक्:
Avyaya (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: properly)
यात्राफलम्the fruit of the pilgrimage
यात्राफलम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयात्रा + फल (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (यात्रायाः फलम्)
भवेत्would be / should occur
भवेत्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; (it would be/should be)
अदृष्टपूजितौunseen-and-worshipped / worshipped without seeing
अदृष्टपूजितौ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअदृष्ट + पूजित (प्रातिपदिक-द्वय; पूजित = √पूज् (धातु) से क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; तत्पुरुषः (अदृष्टौ पूजितौ) क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषण (not seen and worshipped / worshipped without being seen)
तौthose two
तौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; सर्वनाम
हिindeed
हि:
Avyaya (Emphasis/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (particle: indeed/for)
नराणाम्of people
नराणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; सम्बन्ध (of men)
विघ्नकारकौcausers of obstacles
विघ्नकारकौ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविघ्न + कारक (प्रातिपदिक; कारक = √कृ (धातु) से ण्वुल्/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; तत्पुरुषः (विघ्नं करोति) विशेषण (तौ)

Mārkaṇḍeya (contextual, continuing narration in Revā Khaṇḍa)

Tirtha: Bhairava (Bhṛgutunga) and Capaleśvara (paired stations)

Type: temple

Listener: Yudhiṣṭhira

Scene: Two shrines on the northern bank: one fierce-protective (Bhairava) and one liṅga (Capaleśvara). A pilgrim couple bows; a second traveler who turns away is shown beset by symbolic obstacles (storm, thorny path), illustrating the verse’s warning.

R
Revā (Narmadā)
B
Bhairava
C
Capaleśvara

FAQs

Pilgrimage becomes complete through reverent darśana, pūjā, and namaskāra; neglect of sacred stations invites inner and outer obstacles.

The paired sacred stations on the northern bank of the Revā—contextually Bhairava at Bhṛgutunga and the Capaleśvara tīrtha.

Perform worship (abhyarcya) and bowing (natvā) to the two sacred presences to obtain the full merit of the yātrā.