Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 23

मारुतेशद्वयं तद्वद्द्वौ च ज्वालेश्वरौ स्मृतौ । शुक्लतीर्थद्वयं पुण्यमप्सरेशद्वयं तथा

māruteśadvayaṃ tadvaddvau ca jvāleśvarau smṛtau | śuklatīrthadvayaṃ puṇyamapsareśadvayaṃ tathā

ในทำนองเดียวกัน มีศาล “มารุเตศวร” เป็นคู่ และ “ชวาเลศวร” สองแห่งก็ได้รับการระลึกถึง “ศุกละตีรถะ” เป็นคู่เป็นที่ศักดิ์สิทธิ์ให้บุญกุศล และ “อัปสเรศวร” ก็เป็นคู่เช่นกัน

मारुतेशद्वयम्the pair of Māruteśvara shrines
मारुतेशद्वयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमारुत-ईश्वर-द्वय (प्रातिपदिक; मारुत + ईश्वर + द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (मारुतस्य ईश्वरः) + तत्पुरुषः (…योः द्वयम्)
तद्वत्in the same manner
तद्वत्:
Sambandha (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतद्वत् (अव्यय/तुल्यवाचक)
Formअव्ययम्; तुलनार्थक-निपातः (in the same way)
द्वौtwo
द्वौ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (सङ्ख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचनम्; संख्याविशेषणम्
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः
ज्वालेश्वरौthe two Jvāleśvaras
ज्वालेश्वरौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootज्वाला-ईश्वर (प्रातिपदिक; ज्वाला + ईश्वर)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, द्विवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (ज्वालायाः ईश्वरः)
स्मृतौare remembered
स्मृतौ:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formक्त-कृदन्तम्; पुंलिङ्गे, प्रथमा, द्विवचनम्; ‘are remembered’
शुक्लतीर्थद्वयम्the pair of Śukla-tīrthas
शुक्लतीर्थद्वयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशुक्ल-तīर्थ-द्वय (प्रातिपदिक; शुक्ल + तीर्थ + द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुषभावः (शुक्लं तीर्थम्) + तत्पुरुषः (…योः द्वयम्)
पुण्यम्holy/meritorious
पुण्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (शुक्लतीर्थद्वयम् इत्यस्य)
अप्सरेशद्वयम्the pair of Apsareśvara shrines
अप्सरेशद्वयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअप्सरस्-ईश्वर-द्वय (प्रातिपदिक; अप्सरस् + ईश्वर + द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (अप्सरसाम् ईश्वरः) + तत्पुरुषः (…योः द्वयम्)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थे (also/likewise)

A sage (muni), per the adhyāya’s narrative enumeration

Tirtha: Māruteśa (pair), Jvāleśvara (pair), Śukla-tīrtha (pair), Apsareśa (pair)

Type: temple

Listener: dvijas / pilgrims

Scene: A dynamic elemental panorama: twin Māruteśa shrines with fluttering flags and swirling leaves; twin Jvāleśvara shrines with visible sacred flames or rows of lamps; Śukla-tīrtha ghats gleaming white with pilgrims in clean garments; Apsareśa shrine adorned with floral garlands, with celestial dancers depicted in the sky as symbolic presence.

M
Māruteśa
J
Jvāleśvara
Ś
Śuklatīrtha
A
Apsareśa
A
Apsaras

FAQs

The Revā landscape is portrayed as densely sacralized—many named Śiva-sites radiate puṇya, inviting sustained pilgrimage and worship.

Māruteśa, Jvāleśvara, Śukla-tīrtha, and Apsareśa pairs listed in this chapter’s tīrtha enumeration.

No explicit prescription; “puṇya” signals merit gained through customary tīrtha practices like bathing and darśana.