Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 65

तीर्थं कोटीश्वरं नाम तथा संकर्षणाह्वयम् । कनकेशं मन्मथेशं तीर्थं चैवानसूयकम्

tīrthaṃ koṭīśvaraṃ nāma tathā saṃkarṣaṇāhvayam | kanakeśaṃ manmatheśaṃ tīrthaṃ caivānasūyakam

มีตีรถะนามว่าโกฏีศวร และอีกแห่งเรียกว่าสังกรษณะ มีคณเกศะและมันมเถศะ และยังมีอนสูยา-ตีรถะด้วย

तीर्थम्a tīrtha
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कोटीश्वरम्Koṭīśvara (name of a shrine)
कोटीश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकोटि + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (कोट्याः/कोटीनां ईश्वरः)
नामnamed; called
नाम:
Sambandha (Apposition/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशे (as ‘named/called’)
तथाalso
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/प्रकार (also/likewise)
संकर्षणाह्वयम्called ‘Saṃkarṣaṇa’
संकर्षणाह्वयम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंकर्षण + आह्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्); समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (संकर्षणस्य आह्वयः यस्य तत्)
कनकेशम्Kanakeśa (name of a shrine)
कनकेशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकनक + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (देवस्थाननाम), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (कनकस्य ईशः)
मन्मथेशम्Manmatheśa (name of a shrine)
मन्मथेशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमन्मथ + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (देवस्थाननाम), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (मन्मथस्य ईशः)
तीर्थम्a tīrtha
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (indeed/just)
अनसूयकम्Anasūyaka (named after Anasūyā)
अनसूयकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनसूयक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)

Skanda (deduced from Revā Khaṇḍa pilgrimage narration style)

Tirtha: Koṭīśvara; Saṃkarṣaṇa; Kanakeśa; Manmatheśa; Anasūyā-tīrtha

Type: kshetra

Scene: A riverbank path with five shrines: Koṭīśvara liṅga surrounded by many small liṅgas (koṭi motif), a Saṃkarṣaṇa shrine with plough emblem, Kanakeśa with golden hue, Manmatheśa with floral arrows motif subdued into devotion, and Anasūyā-tīrtha with a serene matronly sage figure blessing pilgrims.

K
Koṭīśvara
S
Saṃkarṣaṇa
K
Kanakeśa
M
Manmatheśa
A
Anasūyā-tīrtha

FAQs

The tīrtha landscape integrates many divine names—Śiva’s forms and revered dharmic exemplars (like Anasūyā) together guide the pilgrim toward purity and restraint.

Koṭīśvara-tīrtha, Saṃkarṣaṇa-tīrtha, Kanakeśa, Manmatheśa, and Anasūyā-tīrtha are listed.

No specific rite is mentioned; it is a naming of sacred stations for pilgrimage/śraddhā.