Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 105

लोटनेश्वरतीर्थ तल्लुङ्केशनामकं तथा । वृषरखातं तत्र कुण्डं तथैव ऋषिसत्तमाः

loṭaneśvaratīrtha talluṅkeśanāmakaṃ tathā | vṛṣarakhātaṃ tatra kuṇḍaṃ tathaiva ṛṣisattamāḥ

ที่นั่นมีตถีรถะโลฏเนศวร ซึ่งรู้จักกันอีกนามว่า ตัลลุงเกศะ; และที่นั่นยังมีสระชื่อ วฤษภรขาตะ—ดังที่สอนกันมา โอ้เหล่าฤษีผู้ประเสริฐ

लोटनेश्वरतीर्थम्Loṭaneśvara tīrtha
लोटनेश्वरतीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलोटनेश्वर + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (लोटनेश्वरस्य तीर्थम्)
तत्that
तत्:
Visheshana (Determiner/निर्देशक)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; निर्देशार्थ सर्वनाम (that)
लुङ्केशनामकम्named ‘Luṅkeśa’
लुङ्केशनामकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootलुङ्केश + नामक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (लुङ्केश-नामकः = named ‘Luṅkeśa’); विशेषणम् (तीर्थम्)
तथाalso
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थ (likewise)
वृषरखातम्Vṛṣara-khāta (a named excavation/pond)
वृषरखातम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवृषर + खात (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (वृषरेण/वृषरस्य खातम्—नामरूपेण)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)
कुण्डम्pond/tank
कुण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थ (likewise)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (emphasis)
ऋषिसत्तमाःO best of sages
ऋषिसत्तमाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootऋषि + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (सम्बोधन/कर्ता), बहुवचन; कर्मधारयः (ऋषयः एव सत्तमाः)

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced; direct address ṛṣisattamāḥ)

Tirtha: Loṭaneśvara (Talluṅkeśa) tīrtha; Vṛṣarakhāta-kuṇḍa

Type: kund

Listener: Mahārṣayaḥ

Scene: A compact shrine of Śiva as Loṭaneśvara/Talluṅkeśa near the riverbank; beside it a stepped pond (kuṇḍa) named Vṛṣarakhāta, with sages indicating its sanctity to pilgrims.

R
Revā (Narmadā)
L
Loṭaneśvara Tīrtha
T
Talluṅkeśa
V
Vṛṣarakhāta Kuṇḍa

FAQs

Purāṇic sacred geography preserves multiple names for the same holy site, emphasizing continuity of local worship and the sanctity of associated water-bodies (kuṇḍas).

Loṭaneśvara-tīrtha (also called Talluṅkeśa) and the Vṛṣarakhāta kuṇḍa.

No explicit prescription is given, but the mention of a kuṇḍa implies customary tīrtha practices like snāna and tarpaṇa in such waters.