Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 56

वितस्तिद्वितयं हस्तश्चतुर्हस्तं धनुः स्मृतम् । स एव दण्डो गदितो विशेषज्ञैर्युधिष्ठिर

vitastidvitayaṃ hastaścaturhastaṃ dhanuḥ smṛtam | sa eva daṇḍo gadito viśeṣajñairyudhiṣṭhira

วิตัสติสองเท่ารวมเป็นหนึ่งหัสดะ (ศอก) และสี่หัสดะจดจำกันว่าเป็นหนึ่งธนุ (ความยาวคันธนู) มาตรานั้นเอง บัณฑิตผู้รู้มาตรฐานอย่างเที่ยงตรงเรียกว่า “ทัณฑะ” ด้วย โอยุธิษฐิระ

वितस्ति-द्वितयम्a pair of vitasti (spans)
वितस्ति-द्वितयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवितस्ति (प्रातिपदिक) + द्वितय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वितस्तीनां द्वितयम्)
हस्तःa hasta (cubit)
हस्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
चतुः-हस्तम्four hastas (a measure of four cubits)
चतुः-हस्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगु-समासः (चत्वारः हस्ताः यस्य/यत्)
धनुःa dhanu (bow-length measure)
धनुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
स्मृतम्is remembered/considered
स्मृतम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि/कर्मणि प्रयोग), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘is said/considered’
सःthat (it)
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
दण्डःa daṇḍa (rod-length measure)
दण्डः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
गदितःhas been declared
गदितः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootगद् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि/कर्मणि), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘has been stated’
विशेषज्ञैःby experts
विशेषज्ञैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootविशेष-ज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विशेषस्य ज्ञाः)
युधिष्ठिरO Yudhiṣṭhira
युधिष्ठिर:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha-system (contextual)

Type: kshetra

Listener: Yudhiṣṭhira

Scene: A sage instructs King Yudhiṣṭhira with a measuring staff and marked cord; palm-leaf manuscript shows unit conversions (vitasti, hasta, dhanu/daṇḍa).

V
Vitasti
H
Hasta
D
Dhanu
D
Daṇḍa
Y
Yudhiṣṭhira

FAQs

Dharma-transmission includes practical knowledge; correct measures protect the integrity of religious practice.

No specific tīrtha is mentioned; the unit-chain supports later tīrtha distance statements.

No ritual is prescribed; the verse standardizes measures (hasta, dhanu/daṇḍa).