Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

गतमात्रस्तु सिद्धेन परमान्नेन भोजितः । सभृत्यबलवान्राजा ब्राह्मणेन यदृच्छया । किमेतदिति पप्रच्छ कारणं शक्तिमेव च

gatamātrastu siddhena paramānnena bhojitaḥ | sabhṛtyabalavānrājā brāhmaṇena yadṛcchayā | kimetaditi papraccha kāraṇaṃ śaktimeva ca

ครั้นเพิ่งเสด็จถึง ก็ด้วยความบังเอิญโดยพราหมณ์นั้น พระราชาพร้อมบริพารและกองทัพได้รับเลี้ยงด้วยโภชนาหารอันประณีตสำเร็จพร้อม แล้วทรงถามว่า “นี่คืออะไร? เหตุใดจึงเป็นเช่นนี้—และอำนาจใดทำให้เกิดขึ้น?”

गतमात्रःjust arrived
गतमात्रः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootgata (√gam, क्त-कृदन्त) + mātra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘गतमात्रः’ = just arrived; विशेषणम् (राजा)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-निपातः (particle: but/indeed)
सिद्धेनprepared, ready
सिद्धेन:
Karaṇa (Instrument-qualifier/करणविशेषण)
TypeAdjective
Rootsiddha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; विशेषणम् (अन्नेन)
परम-अन्नेनwith excellent food
परम-अन्नेन:
Karaṇa (Instrument/means/करण)
TypeNoun
Rootparama (प्रातिपदिक) + anna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; ‘परमम् अन्नम्’
भोजितःwas fed
भोजितः:
Karta (Subject state/कर्तृ-स्थितिवर्णन)
TypeAdjective
Rootbhuj (धातु)
Formणिच्-प्रयोगे क्त-प्रत्ययान्त (causative passive sense) भूतकृदन्त; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘fed/caused to eat’
सभृत्यबलवान्with attendants and forces
सभृत्यबलवान्:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootsa- (उपपद) + bhṛtya (प्रातिपदिक) + bala-vat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सहितः’ अर्थे; विशेषणम् (राजा)
राजाthe king
राजा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
ब्राह्मणेनby the Brahmin
ब्राह्मणेन:
Karaṇa (Agent in passive/कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootbrāhmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्
यदृच्छयाby chance, unexpectedly
यदृच्छया:
Hetu (Cause/manner/हेतु)
TypeNoun
Rootyadṛcchā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; अव्ययीभावार्थे ‘यदृच्छया’ = by chance
किम्what?
किम्:
Karma (Interrogative object/प्रश्न-कर्म)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; प्रश्नार्थकम्
एतत्this
एतत्:
Karma (Interrogative object/प्रश्न-कर्म)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘किम्’ इत्यस्य विशेषणवत्
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण-निपातः (quotative particle)
पप्रच्छasked
पप्रच्छ:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√prach (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
कारणम्the reason
कारणम्:
Karma (Object of asking/कर्म)
TypeNoun
Rootkāraṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्
शक्तिम्power, capability
शक्तिम्:
Karma (Object of asking/कर्म)
TypeNoun
Rootśakti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्
एवindeed, just
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-अव्ययम् (emphatic particle)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

Narrator (Purāṇic narrator; contextually Sūta-like narration)

Tirtha: Jamadagni-āśrama (Revā-tīra)

Type: kshetra

Scene: A grand yet ascetic feast appears: the king and his entire retinue are served flawless dishes by calm brāhmaṇa presence; the king gestures in astonished inquiry toward the sage.

R
Rājā (the king)
B
Brāhmaṇa (Jamadagni, implied)
K
Kāmadhenū (implied)

FAQs

True abundance arises from dharmic sanctity; worldly power is compelled to inquire before spiritual power.

The setting belongs to the Revā (Narmadā) region celebrated throughout the Revā Khaṇḍa.

The verse implies atithi-dharma (hospitality to guests), though no formal vow or rite is prescribed explicitly.