Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 39

उपाध्यायमथोवाच नत्वा देवः कृताञ्जलिः । जले प्रक्षेपयाम्यद्य निष्प्रतिज्ञान् बटून् प्रभो

upādhyāyamathovāca natvā devaḥ kṛtāñjaliḥ | jale prakṣepayāmyadya niṣpratijñān baṭūn prabho

แล้วเทวะได้กราบอุปัธยายะด้วยประนมมือ กล่าวว่า “ข้าแต่พระผู้เป็นนาย วันนี้ข้าจะโยนศิษย์ผู้ละเมิดปฏิญาณลงสู่สายน้ำ”

उपाध्यायम्the teacher
उपाध्यायम्:
Karma (Object of ‘said to’/कर्म)
TypeNoun
Rootउपाध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अथthen
अथ:
Discourse/Temporal marker (Nipata/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (अनन्तर/then)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
नत्वाhaving bowed
नत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootनम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (Gerund)
देवःthe lord (here: the speaker)
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कृताञ्जलिःwith hands joined in reverence
कृताञ्जलिः:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत (प्रातिपदिक; √कृ धातोः क्त) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (‘कृतः अञ्जलिः येन सः’)
जलेin the water
जले:
Adhikarana (Location/देशाधिकरण)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
प्रक्षेपयामिI will throw/cast
प्रक्षेपयामि:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + क्षिप् (धातु) + णिच् (causative)
Formलट् (वर्तमान/Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोगः (causative)
अद्यtoday
अद्य:
Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formअव्यय (कालवाचक adverb)
निष्प्रतिज्ञान्those without a vow/promise
निष्प्रतिज्ञान्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootनिः (उपसर्ग/निष्) + प्रतिज्ञा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; बहुव्रीहिः (‘प्रतिज्ञा नास्ति येषां ते’)
बटून्the boys/students
बटून्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबटु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
प्रभोO lord, sir
प्रभो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Deva (character speaking to the upādhyāya)

Tirtha: Narmadā (Revā)

Type: river

Listener: Yudhiṣṭhira

Scene: Deva stands with folded hands before the upādhyāya, requesting permission/announcing intent to throw pledge-breaking students into the water; other boys look anxious; river close by.

D
Deva
U
Upādhyāya
B
Baṭu (students)
W
Water (Narmadā context)

FAQs

Breaking one’s pledge is treated as a serious moral failure; dharma requires integrity under the teacher’s oversight.

The action occurs in sacred waters within the Narmadā setting of the Revā Khaṇḍa.

Not a standard rite; it depicts a vow-enforcement act—casting into water as a consequence for pledge-breaking.