Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 51

प्रथमं चैव नारीषु संस्कारैर्बीजवापतम् । बीजप्रक्षेपणादेव बीजक्षेपः स उच्यते

prathamaṃ caiva nārīṣu saṃskārairbījavāpatam | bījaprakṣepaṇādeva bījakṣepaḥ sa ucyate

ประการแรก ในสังสการที่เกี่ยวกับสตรี คือพิธี ‘หว่านพืชคือพืชพันธุ์’ (บีชวาปนะ) เพราะเป็นการวางเมล็ดพันธุ์ลงโดยตรง จึงเรียกว่า ‘บีชเกษปะ’ คือการโปรยเมล็ดพันธุ์

प्रथमम्first
प्रथमम्:
Kriya-visheshana/Predicate (क्रमनिर्देश)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक (first)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphasis)
नारीषुamong women/in women
नारीषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), बहुवचन
संस्कारैःby rites
संस्कारैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसंस्कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
बीजवापतम्sowing of seed
बीजवापतम्:
Karma/Predicative (विधेय/विषय)
TypeNoun
Rootबीजवापत (प्रातिपदिक; बीज+वापत)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (बीजस्य वापः/वापनम्)
बीजप्रक्षेपणात्from the casting of seed
बीजप्रक्षेपणात्:
Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootबीजप्रक्षेपण (प्रातिपदिक; बीज+प्रक्षेपण)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (बीजस्य प्रक्षेपणम्)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphasis)
बीजक्षेपःseed-casting
बीजक्षेपः:
Karta/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootबीजक्षेप (प्रातिपदिक; बीज+क्षेप)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (बीजस्य क्षेपः)
सःthat
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive), आत्मनेपद

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: river

Listener: Same addressed listener in sequence

Scene: A schematic teaching scene: the rishi enumerates saṃskāras; symbolic imagery of seed-sowing as a metaphor—grain/seed in a ritual bowl, a sanctified household setting, understated and instructional.

M
Mārkaṇḍeya
S
Saṃskāra
B
Bīja (seed)

FAQs

Dharma frames even procreation as a sanctified responsibility, initiated through defined rites rather than mere impulse.

No tīrtha is mentioned; the verse is part of a dharma exposition within Revā Khaṇḍa.

The first procreative saṃskāra is referenced and named as bījavāpana/bījakṣepa (seed-placement).