Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 61

नैष्ठिकव्रतिनो विप्रा बहवोऽत्र यतव्रताः । प्राजापत्ये व्रते ब्राह्मे केचिदत्र व्यवस्थिताः । तानहं स्थापयिष्यामि त्वत्प्रसादादधोक्षज

naiṣṭhikavratino viprā bahavo'tra yatavratāḥ | prājāpatye vrate brāhme kecidatra vyavasthitāḥ | tānahaṃ sthāpayiṣyāmi tvatprasādādadhokṣaja

“พราหมณ์จำนวนมาก ณ ที่นี้มั่นคงในไนษฐิกวัตร (วัตรตลอดชีวิต) และความสำรวม บางท่านตั้งมั่นในปราชาปัตยะวัตร บางท่านตั้งมั่นในพรหมวัตร โอ้ อโธกษชะ ด้วยพระกรุณาของพระองค์ ข้าพเจ้าจักสถาปนาท่านเหล่านั้น ณ ที่นี้ให้สมควร”

नैष्ठिकव्रतिनःsteadfast vow-observers
नैष्ठिकव्रतिनः:
Predicate (सम्बन्ध/विशेष्य-विशेषणभाव)
TypeAdjective
Rootनैष्ठिक + व्रतिन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (नैष्ठिकाः व्रतिनः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
विप्राःBrahmins
विप्राः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
बहवःmany
बहवः:
Predicate (सम्बन्ध/विशेष्य-विशेषणभाव)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
अत्रhere
अत्र:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
यतव्रताःdisciplined; of restrained vows
यतव्रताः:
Predicate (सम्बन्ध/विशेष्य-विशेषणभाव)
TypeAdjective
Rootयत + व्रत (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्राजापत्येin the Prājāpatya (vow)
प्राजापत्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्राजापत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; here as adjective to व्रते (locative)
व्रतेin the vow/observance
व्रते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
ब्राह्मेin the Brāhma (vow)
ब्राह्मे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootब्राह्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; adjective to व्रते
केचित्some
केचित्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चितवाचक (indefinite)
अत्रhere
अत्र:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
व्यवस्थिताःare stationed/settled; are established
व्यवस्थिताः:
Predicate (सम्बन्ध/विशेष्य-विशेषणभाव)
TypeAdjective
Rootवि+अव+स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि/भावे कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तान्them
तान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
स्थापयिष्यामिI will establish/install
स्थापयिष्यामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) → स्थापयति (णिच्)
Formलृट् (भविष्यत्/Future), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; causative
त्वत्प्रसादात्by your grace
त्वत्प्रसादात्:
Hetu/Apadana (Cause/Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम) + प्रसाद (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: त्वत्-प्रसाद; पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
अधोक्षजO Adhokṣaja
अधोक्षज:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअधोक्षज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Lakṣmī (Śrī)

Tirtha: Śrīpati-kṣetra (Lalāṭa)

Type: kshetra

Scene: A gathering of austere brāhmaṇas—some lifelong vow-keepers—distinguished by calm faces and simple attire; Lakṣmī declares her intent to establish them in the kṣetra by Adhokṣaja’s grace, with subtle iconographic hints of their respective vows.

V
Viṣṇu (Adhokṣaja)
B
Brāhmaṇas
P
Prajāpati (by vow-name)

FAQs

Different dharmic observances (vratas) can coexist within one sacred community when grounded in restraint and sincerity.

The broader Revākhaṇḍa sacred geography (Revā/Narmadā region) frames the merit of establishing such vow-keepers.

It references Prajāpatya-vrata and Brahma-vrata as recognized disciplines, implying regulated conduct rather than a single act.