Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 21

चन्द्रहास्ये नरः स्नात्वा द्वादश्यां तु नरेश्वर । चतुर्दश्यामुपोष्यैव क्षीरस्य जुहुयाच्चरुम्

candrahāsye naraḥ snātvā dvādaśyāṃ tu nareśvara | caturdaśyāmupoṣyaiva kṣīrasya juhuyāccarum

ข้าแต่มหาราช ครั้นอาบน้ำที่จันทรหาสยะในวันทวาทศี แล้วถืออุโบสถในวันจตุรทศี พึงบูชาถวายจรุคือข้าวน้ำนมลงในไฟบูชา

चन्द्रहास्येat Candrahāsya (tīrtha)
चन्द्रहास्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचन्द्रहास्य (प्रातिपदिक) = चन्द्र + हास्य
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘चन्द्रस्य हास्यम्’ (स्थाननाम)
नरःa man
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्नात्वाhaving bathed
स्नात्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootस्ना (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), पूर्वक्रिया
द्वादश्याम्on the twelfth lunar day
द्वादश्याम्:
Adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वादशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तिथिवाचक
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
नरेश्वरO lord of men (king)
नरेश्वर:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनरेश्वर (प्रातिपदिक) = नर + ईश्वर
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘नराणाम् ईश्वरः’
चतुर्दश्याम्on the fourteenth lunar day
चतुर्दश्याम्:
Adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootचतुर्दशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तिथिवाचक
उपोष्यhaving fasted
उपोष्य:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootउप + वस् (धातु)
Formक्त्वान्त-रूप (gerund) ‘having fasted’; छान्दस/वैकल्पिक रूप ‘उपोष्य’ (उपवस्य)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
क्षीरस्यof milk
क्षीरस्य:
Sambandha (Possessive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्षीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
जुहुयात्should offer (into fire)
जुहुयात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootहु (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चरुम्the oblation (caru)
चरुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; हविर्विशेषः (oblational porridge)

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced; addressing a king figure in the narrative)

Tirtha: Candrahāsya

Type: tirtha

Listener: Nareśvara (king) explicitly addressed

Scene: A kingly pilgrim (or representative devotee) bathes at Candrahāsya on Dvādaśī; later, on Caturdaśī, he fasts beside a small yajña-śālā and offers milk-rice (caru) into a bright homa fire; priests chant; the moon is shown waxing toward the dark fortnight’s end, emphasizing tithi.

C
Candrahāsya
D
Dvādaśī
C
Caturdaśī
C
Caru
K
Kṣīra

FAQs

Disciplined observance—timed bathing, fasting, and homa—channels devotion into tangible dharmic fruit.

Candrahāsya tīrtha.

Snāna on Dvādaśī at Candrahāsya, upavāsa on Caturdaśī, and offering kṣīra-caru in homa.