Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 14

दुर्गाः ह्यष्टादश तथा क्षेत्रपालास्तु षोडश । भृगुक्षेत्रे भविष्यन्ति वीरभद्राश्च मातरः

durgāḥ hyaṣṭādaśa tathā kṣetrapālāstu ṣoḍaśa | bhṛgukṣetre bhaviṣyanti vīrabhadrāśca mātaraḥ

“ทุรคาทั้งสิบแปด และกษेत्रปาลทั้งสิบหก ผู้พิทักษ์แดนศักดิ์สิทธิ์ จักอุบัติในภฤคุ-กษेत्र; ทั้งวีรภัทรและหมู่พระมารดา (มาตฤกา) ก็จักมีด้วย”

दुर्गाःDurgās (goddess-forms)
दुर्गाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदुर्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), निश्चयार्थ
अष्टादशeighteen
अष्टादश:
Sankhya (Numerical qualifier/संख्या)
TypeAdjective
Rootअष्टादशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, अव्ययवत् प्रयोग; ‘eighteen’ (qualifying plural)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (likewise)
क्षेत्रपालाःfield-guardians
क्षेत्रपालाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र + पाल (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन; क्षेत्रपाल = ‘guardian of the field’
तुand, moreover
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), अन्वय/विरोध
षोडशsixteen
षोडश:
Sankhya (Numerical qualifier/संख्या)
TypeAdjective
Rootषोडशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, अव्ययवत् प्रयोग; ‘sixteen’
भृगु-क्षेत्रेin Bhṛgu-kṣetra
भृगु-क्षेत्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभृगु + क्षेत्र (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
भविष्यन्तिwill be
भविष्यन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
वीरभद्राःVīrabhadras
वीरभद्राः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवीरभद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात (conjunction: and)
मातरःMothers (Mātṛs)
मातरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Bhṛgu-kṣetra (Śaiva-Śākta guardian mandala)

Type: kshetra

Listener: Brahman-sage

Scene: A visionary mapping of Bhṛgu-kṣetra’s divine defenses: eighteen forms of Durgā, sixteen Kṣetrapālas stationed at directions/boundaries, with Vīrabhadra and the Mātṛkās present—turning the kṣetra into a living fortress of Śiva-Śakti.

D
Durgā (18 forms)
K
Kṣetrapāla (16 guardians)
V
Vīrabhadra
M
Mātaraḥ (Mothers/Mātṛkās)
B
Bhṛgu-kṣetra

FAQs

A sanctified place is protected by a divine retinue—Śaiva and Śākta powers together uphold the tīrtha.

Bhṛgu-kṣetra, described as guarded by Kṣetrapālas and empowered by goddess-forms.

No direct prescription; the verse establishes the protective pantheon associated with the kṣetra.