Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

प्रणम्य शिरसा तत्र स्थापितः परमेश्वरः । स्थापितो गौतमेनेशो गौतमेश्वर उच्यते

praṇamya śirasā tatra sthāpitaḥ parameśvaraḥ | sthāpito gautameneśo gautameśvara ucyate

ณที่นั้น โคตมะได้ก้มศีรษะนอบน้อม แล้วสถาปนาพระปรเมศวรไว้ ณ สถานนั้น ครั้นพระอีศะถูกสถาปนาโดยโคตมะ จึงทรงพระนามว่า “โคตเมศวร”

प्रणम्यhaving bowed
प्रणम्य:
Kriya (Prior action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√नम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/क्त्वा-प्रत्यय; gerund), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया
शिरसाwith (his) head
शिरसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन (singular)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक)
स्थापितःwas installed/established
स्थापितः:
Kriya (Participial predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्थापित (कृदन्त; √स्था (धातु) णिच् (causative) + क्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (singular)
परमेश्वरःthe Supreme Lord
परमेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपरम-ईश्वर (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (singular); कर्मधारयः (परमः ईश्वरः)
स्थापितःwas installed
स्थापितः:
Kriya (Participial predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्थापित (कृदन्त; √स्था णिच् + क्त)
Formभूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गौतमेनेby Gautama
गौतमेने:
Karana (Agent-instrument/करण)
TypeNoun
Rootगौतम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन (singular)
ईशःthe Lord
ईशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (singular)
गौतमेश्वरः(as) Gautameshvara
गौतमेश्वरः:
Karta (Subject complement/कर्ता)
TypeNoun
Rootगौतम-ईश्वर (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (singular); समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (‘गौतमस्य ईश्वरः’)
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Gautameśvara

Type: kshetra

Listener: Yudhiṣṭhira

Scene: Gautama bows with head to the ground and installs a Śiva-liṅga; priests and sages witness; the liṅga radiates, signifying Parameśvara’s acceptance; the name ‘Gautameśvara’ inscribed or proclaimed.

P
Parameśvara (Śiva)
G
Gautama
G
Gautameśvara

FAQs

Devotion expressed through reverence and consecration (sthāpanā) is celebrated as a way to anchor divine presence in a place for the welfare of all.

Gautameśvara—Śiva established by sage Gautama, forming the core of the Gautameśvara tīrtha.

The act of installation/consecration (sthāpanā) of the Lord after bowing—an archetype for liṅga-pratiṣṭhā and worship.