Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 18

तत्र तीर्थे तु यो गत्वा स्नानं कुर्यान्नरेश्वर । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः । एवम्भूतं न जानन्ति मोक्षापेक्षणिका नराः

tatra tīrthe tu yo gatvā snānaṃ kuryānnareśvara | aśvamedhasya yajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ | evambhūtaṃ na jānanti mokṣāpekṣaṇikā narāḥ

ข้าแต่นเรศวร ผู้ใดไปยังทีรถะนั้นแล้วอาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ ย่อมได้ผลแห่งยัญญะอัศวเมธ แต่ผู้คนผู้ใฝ่โมกษะกลับไม่รู้ความจริงอันน่าอัศจรรย์เช่นนี้

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक) — adverb of place
तीर्थेat the tīrtha
तीर्थे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन — Neuter, Locative singular
तुindeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (निपात) — particle
यःwhoever
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Masculine, Nominative singular (relative pronoun)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वान्त (अव्ययभाव), पूर्वकालिक क्रिया — Absolutive (having gone)
स्नानम्bath
स्नानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — Neuter, Accusative singular
कुर्यात्should do
कुर्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ् (संभावना/आज्ञा), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — Optative, 3rd person singular
नर-ईश्वरO lord of men
नर-ईश्वर:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन — Vocative singular; तत्पुरुष (नराणाम् ईश्वरः)
अश्वमेधस्यof the Aśvamedha
अश्वमेधस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअश्वमेध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन — Masculine, Genitive singular
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Masculine, Genitive singular
फलम्fruit/result
फलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — Neuter, Accusative singular
प्राप्नोतिobtains
प्राप्नोति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — Present indicative, 3rd person singular
मानवःa man
मानवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Masculine, Nominative singular
एवम्-भूतम्such (a fact)
एवम्-भूतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootएवम् (अव्यय) + भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — Neuter, Accusative singular; अव्ययीभाव (एवम् + भूतम् = 'such')
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध) — negation particle
जानन्तिknow
जानन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन — Present indicative, 3rd person plural
मोक्ष-अपेक्षणिकाःdesirous of liberation
मोक्ष-अपेक्षणिकाः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक) + अपेक्षणिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Masculine, Nominative plural; तत्पुरुष (मोक्षस्य अपेक्षा येषाम् / मोक्षापेक्षिणः)
नराःmen
नराः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Masculine, Nominative plural

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Muktitīrtha

Type: ghat

Listener: Nareśvara (addressed: ‘O lord of men’)

Scene: A pilgrim enters the river at the ghat, hands joined, performing snāna; above, a symbolic vision of a horse-sacrifice altar appears faintly in the sky as a metaphor for ‘Aśvamedha-phala’; nearby, some indifferent travelers pass, illustrating ‘not knowing’.

A
Aśvamedha
T
tīrtha (Muktitīrtha/Bhūtīśvara)

FAQs

Pilgrimage and tīrtha-snān can equal the highest sacrificial merits, yet discernment is needed to value such dharma-supporting means.

The ‘tatra tīrthe’ refers to the celebrated Muktitīrtha/Bhūtīśvara context of this adhyāya in Revā Khaṇḍa.

Go to the tīrtha and perform snāna; its promised fruit is compared to the Aśvamedha yajña.