Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 15

मुक्तितीर्थं तु तत्तीर्थं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम् । दर्शनादेव यस्यैव पापं याति महत्क्षयम्

muktitīrthaṃ tu tattīrthaṃ sarvatīrtheṣvanuttamam | darśanādeva yasyaiva pāpaṃ yāti mahatkṣayam

ทีรถะนั้นแลเรียกว่า “มุกติทีรถะ” ยอดยิ่งเหนือทีรถะทั้งปวง เพียงได้เห็นด้วยตา บาปก็เสื่อมสลายอย่างใหญ่หลวง

मुक्तितीर्थम्the liberation-tīrtha
मुक्तितीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुक्ति + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन — Neuter, Nom./Acc. singular; षष्ठी-तत्पुरुष (मुक्तेः तीर्थम्)
तुindeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (निपात) — particle
तत्-तीर्थम्that very tīrtha
तत्-तीर्थम्:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Neuter, Nom./Acc. singular; कर्मधारय (तत् एव तीर्थम्)
सर्वतीर्थेषुamong all tīrthas
सर्वतीर्थेषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्व + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन — Neuter, Locative plural; तत्पुरुष (सर्वेषु तीर्थेषु)
अनुत्तमम्unsurpassed
अनुत्तमम्:
Karta (Predicate/कर्ता-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Neuter, Nom./Acc. singular (predicate adjective of तीर्थम्)
दर्शनात्from seeing (it)
दर्शनात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन — Neuter, Ablative singular
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण) — particle (only/indeed)
यस्यof which/whose
यस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन — Genitive singular (relative pronoun)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण) — particle
पापम्sin
पापम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Neuter, Nom./Acc. singular
यातिgoes/comes to
याति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — Present indicative, 3rd person singular
महत्-क्षयम्great destruction (cessation)
महत्-क्षयम्:
Karma (Goal/object complement/कर्म)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक) + क्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — Masculine, Accusative singular; कर्मधारय (महान् क्षयः)

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Muktitīrtha

Type: ghat

Scene: Pilgrims crest a path and behold the shining ford ‘Muktitīrtha’; the river glints like a ribbon of light; some fold hands in awe, suggesting ‘darśanād eva’ pāpa-kṣaya.

M
Muktitīrtha

FAQs

Sacred geography is spiritually potent—contact even through darśana can begin the dissolution of accumulated sin.

Muktitīrtha, declared anuttama (unsurpassed) among all tīrthas in this Revā Khaṇḍa passage.

The emphasis is on darśana (reverent visitation/seeing) as itself a purifier; it prepares one for further snāna and worship described nearby.