Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 29

Devanagari script

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स्वप्नावस्थाकृतो हृषिः । अन्तर्हितो मुहूर्तं च शाण्डिल्याश्च प्रपश्य ताम्

Transliteration

tasyāstadvacanaṃ śrutvā svapnāvasthākṛto hṛṣiḥ | antarhito muhūrtaṃ ca śāṇḍilyāśca prapaśya tām

Translation

ครั้นได้ฟังถ้อยคำของนาง ฤๅษีก็พลันยินดี ราวกับอยู่ในภาวะแห่งความฝัน; แล้วท่านก็หายลับไปชั่วขณะ ขณะที่ศาณฑิลยามองดูอยู่

Word by Word

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6/सम्बन्ध), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; ‘वचनम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• वचनम्: speech, words
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘श्रुत्वा’ = श्रवणं कृत्वा; अव्ययभावः

• स्वप्नावस्था-कृतः: made (as if) in a dream-state
• स्वप्नावस्था-कृतः: Karta (Predicate adjective/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: स्वप्न (प्रातिपदिक) + अवस्था (प्रातिपदिक) + कृ (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता/विधेय), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण ‘कृत’; समासः—स्वप्न+अवस्था (षष्ठी-तत्पुरुषः) ‘स्वप्नस्य अवस्था’ ततः ‘स्वप्नावस्थया कृतः/स्वप्नावस्थाकृतः’

• हृषिः: joy, exhilaration
• हृषिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हृषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन

• अन्तर्हितः: vanished, became hidden
• अन्तर्हितः: Karta (Predicate adjective/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: अन्तर्+हित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता/विधेय), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘अन्तर्हित’ (अन्तर्धा-धात्वर्थे ‘अन्तर्हित’ = hidden/vanished)

• मुहूर्तम्: for a moment
• मुहूर्तम्: Kala-adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कालाधिकरण-प्राय), एकवचन; कालपरिमाणवाचक

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• शाण्डिल्याः: of Śāṇḍilyā
• शाण्डिल्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शाण्डिल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6/सम्बन्ध), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• प्रपश्य: having seen
• प्रपश्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: प्र+पश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘प्रपश्य’ = प्रपश्यन्/प्रपश्य (छान्दस/पुराणप्रयोगः) ‘दृष्ट्वा’ अर्थे; अव्ययभावः

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन

Speaker

Narrator (contextual, within Revā Khaṇḍa narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: The sage, delighted, becomes momentarily invisible as if the scene slips into a dream; Śāṇḍilyā watches, astonished yet composed.

Characters & Entities

• Ṛṣi (sage)
• Śāṇḍilyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic narratives show that dharmic intensity can trigger extraordinary, subtle events—signs of divine or yogic intervention.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is named in this verse; the larger setting remains the Revā (Narmadā) sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction appears; it is a narrative transition indicating a miraculous intervention.