Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 22

घोणोन्मीलितमेरुरन्ध्रनिवहो दुःखाब्धिमज्जत्प्लवः प्रादुर्भूतरसातलोदरबृहत्पङ्कार्धमग्नक्षुरः । फूत्कारोत्करनुन्नवातविदलद्दिग्दन्तिनादश्रुतिन्यस्तस्तब्धवपुः श्रुतिर्भवतु वः क्रोडो हरिः शान्तये

ghoṇonmīlitamerurandhranivaho duḥkhābdhimajjatplavaḥ prādurbhūtarasātalodarabṛhatpaṅkārdhamagnakṣuraḥ | phūtkārotkaranunnavātavidaladdigdantinādaśrutinyastastabdhavapuḥ śrutirbhavatu vaḥ kroḍo hariḥ śāntaye

ขอพระหริในอวตารวราหะทรงเป็นสันติแก่ท่านทั้งหลาย—ผู้ซึ่งด้วยงวงจมูกได้แยกช่องเขาเมรุ ผู้เป็นแพแก่สรรพสัตว์ที่จมในมหาสมุทรแห่งทุกข์; ครั้นทรงปรากฏ เขี้ยวของพระองค์จมครึ่งหนึ่งในโคลนกว้างใหญ่แห่งรสาตละ; และแม้ท่ามกลางเสียงกึกก้องของช้างทิศและลมที่ถูกพัดแตกด้วยลมหายใจพ่นอันเกรียงไกร กายอันมั่นคงของพระองค์ก็เลื่องลือในคัมภีร์ศรุติ

घोणोन्मीलितमेरुरन्ध्रनिवहः(he) whose nostril-opening revealed the multitude of Meru-caverns/holes
घोणोन्मीलितमेरुरन्ध्रनिवहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootघोणा (प्रातिपदिक) + उन्मीलित (कृदन्त; √mīl/√mil उन्मील्) + मेरु (प्रातिपदिक) + रन्ध्र (प्रातिपदिक) + निवह (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि-समास (यस्य घोणया उन्मीलितः मेरुरन्ध्रनिवहः सः)
दुःखाब्धिमज्जत्प्लवःa raft for those sinking in the ocean of sorrow
दुःखाब्धिमज्जत्प्लवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःख (प्रातिपदिक) + अब्धि (प्रातिपदिक) + मज्जत् (कृदन्त; √majj मज्ज्) + प्लव (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (यः दुःख-समुद्रे मज्जतां प्लवः)
प्रादुर्भूतरसातलोदरबृहत्पङ्कार्धमग्नक्षुरः(he) whose tusk/‘razor’ was half-sunk in the vast mire that arose from Rasātala’s belly
प्रादुर्भूतरसातलोदरबृहत्पङ्कार्धमग्नक्षुरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रादुर्भूत (कृदन्त; √bhū भू) + रसातल (प्रातिपदिक) + उदर (प्रातिपदिक) + बृहत् (प्रातिपदिक) + पङ्क (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक) + मग्न (कृदन्त; √maj/√majj) + क्षुर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य रसातल-उदरात् प्रादुर्भूतः बृहत्-पङ्के अर्धं मग्नः क्षुरः)
फूत्कारोत्करनुन्नवातविदलद्दिग्दन्तिनादश्रुतिन्यस्तस्तब्धवपुः(he) whose rigid body was set upon the ears (i.e., hearing) of the roaring directional elephants, split by winds driven by heaps of snorts
फूत्कारोत्करनुन्नवातविदलद्दिग्दन्तिनादश्रुतिन्यस्तस्तब्धवपुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootफूत्कार (प्रातिपदिक) + उत्कर (प्रातिपदिक) + नुन्न (कृदन्त; √nud नुद्) + वात (प्रातिपदिक) + विदलत् (कृदन्त; √dal दल्) + दिक् (प्रातिपदिक) + दन्तिन् (प्रातिपदिक) + नाद (प्रातिपदिक) + श्रुति (प्रातिपदिक) + न्यस्त (कृदन्त; √as/√nyas न्यस्) + स्तब्ध (प्रातिपदिक) + वपुस् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य फूत्कार-उत्कर-नुन्न-वातेन विदलतां दिग्दन्तिनां नाद-श्रुतिषु न्यस्तं स्तब्धं वपुः)
श्रुतिःthe Veda; sacred hearing/teaching
श्रुतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśruti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भवतुmay it be; let it become
भवतु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (भू, धातु)
Formलोट् (Imperative/benedictive sense), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
वःfor you; of you
वः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी/चतुर्थी (Genitive/Dative), बहुवचन; अत्र षष्ठी (for you) अधिक
क्रोडःthe Boar (Varāha)
क्रोडः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkroḍa (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हरिःHari (Vishnu)
हरिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रोडः इति विशेष्यस्य विशेषण/अप्पोज़िशन
शान्तयेfor peace; for appeasement
शान्तये:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootśānti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; प्रयोजनार्थे (purpose)

Mārkaṇḍeya (deduced from immediate chapter context continuing into 150.1)

Type: kshetra

Scene: Colossal Varāha emerging from primordial depths: tusk half-submerged in Rasātala mire, Earth rescued; Meru’s clefts opened by the snout; winds and roaring world-elephants frame the cosmic scale; yet the deity’s posture is steady, granting peace.

H
Hari
V
Varāha (Kroḍa)
M
Meru
R
Rasātala

FAQs

Contemplation of the Lord’s saving incarnation (Varāha) brings śānti and lifts beings from sorrow.

No geographic tīrtha is directly named; the verse functions as a śānti-prayer within the Revā Khaṇḍa context.

A devotional recitation/praise (stotra) seeking peace is implied; no procedural ritual details are specified.