Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 9

गतिर्ध्यानं विना भक्तैर्ब्राह्मणैः प्राप्यते नृप । अध्यापयन्यतो वेदान्वेदं वापि यथाविधि

gatirdhyānaṃ vinā bhaktairbrāhmaṇaiḥ prāpyate nṛpa | adhyāpayanyato vedānvedaṃ vāpi yathāvidhi

ข้าแต่มหาราช พราหมณ์ผู้มีภักติย่อมไม่บรรลุคติสูงได้หากปราศจากสมาธิภาวนา; เขาบรรลุได้ด้วยการสอนพระเวท หรือศึกษาพระเวทตามวิธีที่บัญญัติไว้

गतिःattainment, goal
गतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन (Singular)
ध्यानम्meditation
ध्यानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootध्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)
विनाwithout
विना:
Sambandha (Exclusion/वर्जनार्थ)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), उपपद-निपात (Preposition-like particle)
भक्तैःby devotees
भक्तैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभक्त (भज् धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन (Plural); क्त-प्रत्ययान्त (PPP) संज्ञावत्
ब्राह्मणैःby Brahmins
ब्राह्मणैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन (Plural)
प्राप्यतेis obtained
प्राप्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआप् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (Passive)
नृपO king
नृप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन (Singular)
अध्यापयन्teaching
अध्यापयन्:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootअध्यापय (अध्य-आ-√पठ् causative धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपद-कर्तरि
यतःwhereby, because of which
यतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Indeclinable), सम्बन्धबोधक (relative adverb: 'whereby/for which reason')
वेदान्the Vedas
वेदान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), बहुवचन (Plural)
वेदम्the Veda
वेदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन (Singular)
वाor
वा:
Sambandha (Alternative/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), विकल्पार्थक निपात (Disjunctive particle)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Addition/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), निपात (Particle: also/even)
यथा-विधिaccording to rule
यथा-विधि:
Kriya-visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + विधि (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् प्रयोगः (Adverbial)

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Revā (Narmadā) context

Type: river

Listener: nṛpa (king)

Scene: A brāhmaṇa teacher and students in a riverside āśrama; one figure in meditation posture while another recites/teaches Veda; the king listens, learning that dhyāna is indispensable.

M
Mārkaṇḍeya
B
Brāhmaṇa
V
Veda

FAQs

Learning and teaching scripture bear fruit when joined with devotion and meditation, leading toward the highest goal.

No particular tīrtha is named in this verse; it is part of the Revā Khaṇḍa’s dharma exposition.

Meditation (dhyāna) alongside proper Vedic study/teaching (yathāvidhi adhyayana/adhyāpana).