Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Rishi: Puruṣa-sūkta tradition
Devata: Puruṣa/Prajāpati as yajña; seasons as functional devatās
Chandas: Triṣṭubh

यत्पुरु॑षेण ह॒विषा॑ दे॒वा य॒ज्ञमत॑न्वत । व॒स॒न्तो॒ऽस्यासी॒दाज्यं॑ ग्री॒ष्म इ॒ध्मः श॒रद्ध॒विः

yát púruṣeṇa havíṣā devā́ yajñám atanvata | vasantó ’syāsīd ā́jyaṃ grīṣmá idhmáḥ śarád dhavíḥ ||

เมื่อเหล่าเทพได้แผ่ขยายพิธีบูชา (yajña) โดยมีปุรุษะ (Puruṣa) เป็นเครื่องบูชา (havis) ฤดูใบไม้ผลิเป็นเนยใส (ājya) ของพิธีนั้น ฤดูร้อนเป็นฟืน (idhma) และฤดูใบไม้ร่วงเป็นเครื่องถวาย (havis).

यत् । पुरुषेण । हविषा । देवाः । यज्ञम् । अतन्वत । वसन्तः । अस्य । आसीत् । आज्यम् । ग्रीष्मः । इध्मः । शरद् । हविः ।

यत्that which
यत्:
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
पुरुषेणwith/through the Puruṣa
पुरुषेण:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
हविषाwith the oblation
हविषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
Karma
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
अतन्वतthey spread/extended
अतन्वत:
TypeVerb
Root√तन् (तनू विस्तारे) + अ (अङ्गीकृत-लुङ्)
वसन्तःspring
वसन्तः:
Kartā
TypeNoun
Rootवसन्त (प्रातिपदिक)
अस्यof it/of him
अस्य:
Sambandha (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
आज्यम्ghee (clarified butter)
आज्यम्:
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक)
ग्रीष्मःsummer
ग्रीष्मः:
Kartā
TypeNoun
Rootग्रीष्म (प्रातिपदिक)
इध्मःfuel (firewood)
इध्मः:
TypeNoun
Rootइध्म (प्रातिपदिक)
शरद्autumn
शरद्:
Kartā
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक)
हविःoblation
हविः:
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
P
Puruṣa
P
Prajāpati
V
Vasanta (Spring)
G
Grīṣma (Summer)
Ś
Śarad (Autumn)
D
Devāḥ (the Gods)