Mantra 29

Rishi: Yājñavalkya-tradition

Devata: Prajāpati; Vāc; Cakṣus; Śrotra

Chandas: Yajus (prose formula)

Samhita Patha (Devanagari)

प्र॒जाप॑तये॒ पुरु॑षान्ह॒स्तिन॒ आल॑भते वा॒चे प्लुषीँ॒श्चक्षु॑षे म॒शका॒ञ्छ्रोत्रा॑य॒ भृङ्गा॑:

Transliteration

prajā́pataye púruṣān hastína ā́labhate vā́ce pluṣī́ṃś cákṣuṣe maśakā́ñ chrótrāya bhṛ́ṅgāḥ

Translation

เพื่อปรชาปติ (Prajāpati) เขาจับยึดบุรุษและช้าง; เพื่อวาจา (Vāc) จับยึดสิ่งที่เรียกว่า pluṣī; เพื่อจักษุ (Cakṣus) จับยุง; เพื่อโศรตระ (Śrotra) จับผึ้ง.

Padapatha (Word Analysis)

प्र॒जाप॑तये । पुरु॑षान् । ह॒स्तिनः॑ । आ-ल॑भते । वा॒चे । प्लुषी॑न् । चक्षु॑षे । म॒शका॑न् । श्रोत्रा॑य । भृङ्गा॑ः

Word by Word

• प्रजापतये: to Prajāpati
• प्रजापतये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रजाः + पति)

• पुरुषान्: men; persons
• पुरुषान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुरुष

• हस्तिनः: of an elephant
• हस्तिनः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: हस्तिन्

• आलभते: he touches/handles; (ritually) takes hold of
• आलभते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √लभ् (आ-लभ्)

• वाचे: for speech
• वाचे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: वाच्

• प्लुषीन्: (a kind of) gnats/flies (pluṣī)
• प्लुषीन्: कर्म
• Type: Noun
• Root: प्लुषी (नाम; एकवचन-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• चक्षुषे: for the eye/vision
• चक्षुषे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: चक्षुस्

• मशकान्: mosquitoes
• मशकान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मशक

• श्रोत्राय: for the ear/hearing
• श्रोत्राय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: श्रोत्र

• भृङ्गाः: bees
• भृङ्गाः: कर्तृ? (वस्तुतः सूची-सम्बन्ध; कर्मपद-समूह)
• Type: Noun
• Root: भृङ्ग

Entities Mentioned

• Prajāpati
• Vāc
• Cakṣus
• Śrotra