Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 46

Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution)
Devata: Vanaspati (sacrificial post/tree as divine)
Chandas: Prose-yajus with anaphoric ‘yatra’ litany

होता॑ यक्ष॒द्वन॒स्पति॑म॒भि हि पि॒ष्टत॑मया॒ रभि॑ष्ठया रश॒नयाधि॑त । यत्रा॒श्विनो॒श्छाग॑स्य ह॒विष॑: प्रि॒या धामा॑नि॒ यत्र॒ सर॑स्वत्या मे॒षस्य॑ ह॒विष॑: प्रि॒या धामा॑नि॒ यत्रेन्द्र॑स्य ऋष॒भस्य॑ ह॒विष॑: प्रि॒या धामा॑नि॒ यत्रा॒ग्नेः प्रि॒या धामा॑नि॒ यत्र॒ सोम॑स्य प्रि॒या धामा॑नि॒ यत्रेन्द्र॑स्य सु॒त्राम्ण॑: प्रि॒या धामा॑नि॒ यत्र॑ सवि॒तुः प्रि॒या धामा॑नि॒ यत्र॒ वरु॑णस्य प्रि॒या धामा॑नि॒ यत्र॒ वन॒स्पते॑: प्रि॒या पाथा॑ᳪसि॒ यत्र॑ दे॒वाना॑माज्य॒पानां॑ प्रि॒या धामा॑नि॒ यत्रा॒ग्नेर्होतु॑: प्रि॒या धामा॑नि॒ तत्रै॒तान्प्र॒स्तुत्ये॑वोप॒स्तुत्ये॑वो॒पाव॑स्रक्ष॒द्रभी॑यस इव कृ॒त्वी कर॑दे॒वं दे॒वो वन॒स्पति॑र्जु॒षता॑ᳪ ह॒विर्होत॒र्यज॑

hótā yákṣad vanaspátim abhí hí piṣṭátamayā rábhiṣṭhayā raśanáyā́dhita | yátrāśvinóś chā́gasya havíṣaḥ priyā́ dhā́māni yátra sárasvatyā meṣásya havíṣaḥ priyā́ dhā́māni yátrendrásya ṛṣabhásya havíṣaḥ priyā́ dhā́māni yátrāgnéḥ priyā́ dhā́māni yátra sómasya priyā́ dhā́māni yátrendrásya sutrā́mṇaḥ priyā́ dhā́māni yátra savitúḥ priyā́ dhā́māni yátra váruṇasya priyā́ dhā́māni yátra vanaspáteḥ priyā́ pā́thāṃsi yátra devā́nām ājyapā́nāṃ priyā́ dhā́māni yátrāgnér hotúḥ priyā́ dhā́māni tátraítān prástutyevā́vopástutyevā́vopā́vasrakṣad rábhīyasa iva kṛtvī́ karadévam devó vanaspátir juṣátāṃ havír hotar yája

ขอให้โหตฤ (Hotṛ) บูชาพระวนัสปติ (Vanaspati) เพราะท่านถูกผูกไว้ด้วยสายรัดที่ถูกตำอัดแน่นที่สุด และเหนียวแน่นที่สุด. ณ ที่นั้นมี—ที่พำนักอันเป็นที่รักของอัศวิน (Aśvin) สำหรับเครื่องบูชาแพะ; ที่พำนักอันเป็นที่รักของสรัสวตี (Sarasvatī) สำหรับเครื่องบูชาแกะผู้; ที่พำนักอันเป็นที่รักของอินทระ (Indra) สำหรับเครื่องบูชาโคอุศภะ. ณ ที่นั้นมี—ที่พำนักอันเป็นที่รักของอัคนี (Agni); ของโสมะ (Soma); ของอินทระผู้คุ้มครองมั่นคง (Indra Sutrāman); ของสวิตฤ (Savitar); ของวรุณะ (Varuṇa); หนทางอันเป็นที่รักของวนัสปติ; ที่พำนักอันเป็นที่รักของเหล่าเทพผู้ดื่มเนยใส; และที่พำนักอันเป็นที่รักของโหตฤแห่งอัคนี (Agni Hotṛ). ณ ที่นั้นเอง จงตั้งไว้ด้วยบทสรรเสริญ และด้วยบทสรรเสริญตาม ให้มั่นคงยิ่งขึ้นประหนึ่งผูกให้แน่นกว่าเดิม. ขอให้เทพวนัสปติทรงทำให้เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ และทรงยินดีรับเครื่องบูชานี้. โหตฤเอ๋ย จงบูชาเถิด.

होता । यक्षत् । वनस्पतिम् । अभि । हि । पिष्टतमया । रभिष्ठया । रशनया । अधित । यत्र । अश्विनोः । छागस्य । हविषः । प्रियाः । धामानि । यत्र । सरस्वत्याः । मेषस्य । हविषः । प्रियाः । धामानि । यत्र । इन्द्रस्य । ऋषभस्य । हविषः । प्रियाः । धामानि । यत्र । अग्नेः । प्रियाः । धामानि । यत्र । सोमस्य । प्रियाः । धामानि । यत्र । इन्द्रस्य । सुत्राम्णः । प्रियाः । धामानि । यत्र । सवितुः । प्रियाः । धामानि । यत्र । वरुणस्य । प्रियाः । धामानि । यत्र । वनस्पतेः । प्रियाः । पाथांसि । यत्र । देवानाम् । आज्यपानाम् । प्रियाः । धामानि । यत्र । अग्नेः । होतुः । प्रियाः । धामानि । तत्र । एतान् । प्रस्तुत्येव । उपस्तुत्येव । उपावस्रक्षत् । रभीयसः । इव । कृत्वि । करदेवम् । देवः । वनस्पतिः । जुषताम् । हविः । होतः । यज

होताthe Hotṛ-priest
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ
यक्षत्may he sacrifice / offer
यक्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज्
वनस्पतिम्the lord of the forest (sacrificial post/tree)
वनस्पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवनस्पति
अभिtowards, upon
अभि:
उपपद-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootअभि
हिindeed
हि:
सम्बोधन/निपात
TypeIndeclinable
Rootहि
पिष्टतमयाwith the most compact (band)
पिष्टतमया:
करण
TypeAdjective
Rootपिष्टतम
रभिष्ठयाwith the strongest
रभिष्ठया:
करण
TypeAdjective
Rootरभिष्ठ
रशनयाwith a rope/girth
रशनया:
करण
TypeNoun
Rootरशना
अधितhas fastened/placed upon
अधित:
क्रिया
TypeVerb
Rootअधि + धा
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
अश्विनोःof the Aśvins
अश्विनोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअश्विन्
छागस्यof the goat
छागस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootछाग
हविषःof the oblation
हविषः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootहविस्
प्रियाःdear, beloved
प्रियाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रिय
धामानिabodes/places
धामानि:
कर्तृ/विषय
TypeNoun
Rootधामन्
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
सरस्वत्याःof Sarasvatī
सरस्वत्याः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसरस्वती
मेषस्यof the ram
मेषस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमेष
हविषःof the oblation
हविषः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootहविस्
प्रियाःdear
प्रियाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रिय
धामानिabodes
धामानि:
विषय
TypeNoun
Rootधामन्
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootइन्द्र
ऋषभस्यof the bull
ऋषभस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootऋषभ
हविषःof the oblation
हविषः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootहविस्
प्रियाःdear
प्रियाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रिय
धामानिabodes
धामानि:
विषय
TypeNoun
Rootधामन्
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअग्नि
प्रियाःdear
प्रियाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रिय
धामानिabodes
धामानि:
विषय
TypeNoun
Rootधामन्
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसोम
प्रियाःdear
प्रियाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रिय
धामानिabodes
धामानि:
विषय
TypeNoun
Rootधामन्
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootइन्द्र
सुत्राम्णःof the good-protector (Indra as epithet)
सुत्राम्णः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसुत्रामन्
प्रियाःdear
प्रियाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रिय
धामानिabodes
धामानि:
विषय
TypeNoun
Rootधामन्
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
सवितुःof Savitṛ
सवितुः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसवितृ
प्रियाःdear
प्रियाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रिय
धामानिabodes
धामानि:
विषय
TypeNoun
Rootधामन्
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवरुण
प्रियाःdear
प्रियाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रिय
धामानिabodes
धामानि:
विषय
TypeNoun
Rootधामन्
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
वनस्पतेःof Vanaspati
वनस्पतेः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवनस्पति
प्रियाःdear
प्रियाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रिय
पाथांसिpaths/ways
पाथांसि:
विषय
TypeNoun
Rootपाथस्
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव
आज्यपानाम्of the ghee-drinkers
आज्यपानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootआज्यप
प्रियाःdear
प्रियाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रिय
धामानिabodes
धामानि:
विषय
TypeNoun
Rootधामन्
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअग्नि
होतुःof the Hotṛ
होतुः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootहोतृ
प्रियाःdear
प्रियाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रिय
धामानिabodes
धामानि:
विषय
TypeNoun
Rootधामन्
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootतत्र
एतान्these
एतान्:
कर्म
TypePronoun
Rootएतद्
प्रस्तुत्यhaving praised/recited
प्रस्तुत्य:
पूर्वकाल
TypeVerbal derivative
Rootप्र + स्तु
एवjust, indeed
एव:
निपात
TypeIndeclinable
Rootएव
उपस्तुत्यhaving praised additionally
उपस्तुत्य:
पूर्वकाल
TypeVerbal derivative
Rootउप + स्तु
एवindeed
एव:
निपात
TypeIndeclinable
Rootएव
उपावस्रक्षत्he has fastened on / attached
उपावस्रक्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootउप + अव + स्रञ्ज्/स्रज्
रभीयसःof the stronger/greater
रभीयसः:
सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootरभीयस्
इवas if, like
इव:
निपात
TypeIndeclinable
Rootइव
कृत्विin the manner of / as it were
कृत्वि:
निपात
TypeIndeclinable
Rootकृत्वि
करत्may he make/do
करत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव
देवःthe god
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव
वनस्पतिःVanaspati
वनस्पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवनस्पति
जुषताम्may he enjoy/accept
जुषताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootजुष्
हविःthe oblation
हविः:
कर्म
TypeNoun
Rootहविस्
होतर्O Hotṛ
होतर्:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootहोतृ
यजsacrifice! offer!
यज:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज्
V
Vanaspati (Yūpa/Sacrificial post as divine)
A
Aśvins
S
Sarasvatī
I
Indra (as Ṛṣabha-related)
A
Agni
S
Soma
I
Indra Sutrāman
S
Savitṛ
V
Varuṇa
D
Devāḥ (as ājyapāḥ—ghee-drinkers)
A
Agni (as Hotṛ)